পাঠঃ ৪ – আমাৰ পৰিৱেশ, Chapter-4, Class-7
পাঠৰ মাজত থকা প্ৰশ্ন (ক্ৰিয়াকলাপ)
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ২)
প্ৰশ্ন: তোমাৰ ঘৰৰ চাৰিওফালৰ পৰিৱেশত দেখা উদ্ভিদ আৰু প্রাণীবোৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: (শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে কাৰ্য) – ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ ঘৰৰ চাৰিওফালে দেখা উদ্ভিদ (যেনে: আম, কঁঠাল, বাঁহ, তুলসী, জবা) আৰু প্ৰাণী (যেনে: গৰু, ছাগলী, কুকুৰা, মেকুৰী, চৰাই)ৰ নাম লিখিব লাগিব।
প্ৰশ্ন: ঘৰত আৰু বিদ্যালয়ত থকাৰ সময়ত তুমি ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰীবোৰৰ তালিকা এখন প্রস্তুত কৰা। এই সামগ্ৰীবোৰ কৰ পৰা পোৱা?
উত্তৰ: (শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে কাৰ্য) – ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰী (যেনে: চকী, মেজ, কিতাপ, কলম, পানী) আৰু সেইবোৰ ক’ৰ পৰা পোৱা যায় (যেনে: কিতাপ-কলম দোকানৰ পৰা, চকী-মেজ কাঠৰ পৰা, পানী প্ৰকৃতিৰ পৰা) তাৰ তালিকা বনাব লাগিব।
প্ৰশ্ন: পাঠত বর্ণনা কৰা কথাখিনিৰ আধাৰত দলত আলোচনা কৰি লিখা:
(ক) নৈখনে অঞ্চলটোত কি কি কার্য সংঘটিত কৰিছে।
উত্তৰ: পাঠৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, নৈখনে অঞ্চলটোত গৰাখহনীয়াৰ সৃষ্টি কৰিছে। নৈৰ বানে পথটোৰ কিছু অংশ খহাই নিয়া বাবে পথটো ঠেক হৈ গৈছে। নৈৰ পাৰত থকা গছ-গছনিবোৰ নৈৰ বুকুত জাহ গৈছে, দুই-এঘৰ মানুহো খহনীয়াত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে, আৰু বিদ্যালয়ৰ খেলপথাৰখনৰো নৈৰ ফালৰ কিছু অংশ গছেৰে সৈতে নৈয়ে খহাই লৈ গৈছে।
(খ) গছ-গছনিৰ পৰা আমাৰ কি কি উপকাৰ হয়।
উত্তৰ: পাঠৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, গছ-গছনিৰ ছাঁত গা জুৰ পেলাব পাৰি। ইয়াৰ উপৰিও গছত ভিন ভিন বতৰত নানা তৰহৰ ফুল ফুলে আৰু সুস্বাদু ফল লাগে, যিবোৰে আনন্দ দিয়ে।
(গ) তোমাৰ বিদ্যালয়, খেলপথাৰ আৰু বাগিচাখনে তোমাক কেনেদবে সহায় কৰে।
উত্তৰ: পাঠৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, বিদ্যালয়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে পঢ়া-শুনা কৰে, খেলপথাৰত আজৰি পৰত খেলা-ধূলা কৰে, আৰু বাগিচাৰ (গছবোৰৰ) ছাঁত গা জুৰ পেলায়, লগতে তাৰ ফুল আৰু ফলে আনন্দ দিয়ে।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৪)
প্ৰশ্ন: তোমাৰ পৰিৱেশত থকা কেইবিধমান প্রকৃতি সৃষ্ট আৰু মানৱ সৃষ্ট উপাদানৰ এখন তালিকা প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰ: (শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে কাৰ্য) – তালিকাখন এনেধৰণৰ হ’ব:
প্ৰকৃতি সৃষ্ট: গছ-গছনি, নদ-নদী, মাটি, বায়ু, জীৱ-জন্তু, ব’দ, বৰষুণ, পৰ্বত-পাহাৰ।
মানৱ সৃষ্ট: ঘৰ-দুৱাৰ, ৰাস্তা-ঘাট, চকী, মেজ, বিদ্যালয়, দলং, কল-কাৰখানা, উদ্যান।
প্ৰশ্ন: মানুহে কিদৰে নিজৰ বাবে পৰিৱেশৰ ৰূপান্তৰ ঘটায় পাঠত বর্ণনা কৰা ৰকছানাৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: ৰকছানাৰ অভিজ্ঞতা অনুসৰি, ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বহল আৰু পকী কৰি নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে ঠায়ে ঠায়ে পথৰ কাষত থকা কিছুমান গছ, দোকান-পোহাৰ, ঘৰ আদিও আঁতৰাই পেলাবলগীয়া হৈছে। এইদৰে মানুহে বাট-পথ নিৰ্মাণৰ দৰে নিজৰ সুবিধাৰ বাবে পৰিৱেশৰ ৰূপান্তৰ ঘটায়।
প্ৰশ্ন: প্রাকৃতিক নে মানব সৃষ্ট উপাদান লিখা- (ক) চিৰিয়াখানা (খ) ব্রহ্মপুত্র নদী (গ) বিমানবন্দব।
উত্তৰ:
(ক) চিৰিয়াখানা – মানৱ সৃষ্ট
(খ) ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী – প্ৰাকৃতিক
(গ) বিমানবন্দৰ – মানৱ সৃষ্ট
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৫)
প্ৰশ্ন: জৈবিক উপাংশত কি কি থাকে লিখা।
উত্তৰ: জৈৱিক উপাংশত পৰিৱেশত থকা আটাইবোৰ প্ৰাণী, উদ্ভিদ, ভেঁকুৰ, বেক্টেৰিয়া আদি থাকে।
প্ৰশ্ন: পৃথিৱীৰ কোনটো স্তব বা মণ্ডলত প্রাণী আৰু উদ্ভিদসমূহ থাকে লিখা।
উত্তৰ: পৃথিৱীৰ জীৱমণ্ডল (Biosphere) নামৰ স্তৰটোত প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদসমূহ থাকে।
প্ৰশ্ন: তোমাৰ ওচবে-পাজৰে থকা জৈৱিক উপাংশৰ উপাদানসমূহে কেনেদৰে এটা আনটোৰ সহায়ত বাচি থাকে পর্যবেক্ষণ কৰি চমুকৈ লিখা। (উদাহৰণ – উদ্ভিদৰ পাত খাই ফৰিং জীয়াই থাকে, ফৰিং চৰায়ে খায়…)
উত্তৰ: (শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে কাৰ্য) – আমাৰ ওচৰ-পাজৰৰ পৰিৱেশত থকা জৈৱিক উপাদানসমূহ এটা আনটোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। উদাহৰণস্বৰূপে, সেউজীয়া উদ্ভিদ বা ঘাঁহে (উৎপাদক) সূৰ্যৰ শক্তিৰ সহায়ত জীয়াই থাকে। তৃণভোজী প্ৰাণী যেনে গৰু, ছাগলীয়ে (প্ৰথম উপভোক্তা) সেই ঘাঁহ-বন খায়। উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ মৃত্যু হ’লে সেইবোৰ জীবাণুৱে (বিয়োজক) পচাই মাটিত মিলাই দিয়ে। এইদৰেই এটা জীৱন চক্ৰ চলি থাকে।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৬)
প্ৰশ্ন: বায়ুমণ্ডল কি কি উপাদানেৰে গঠিত?
উত্তৰ: বায়ুমণ্ডল বিভিন্ন গেছ, ধূলিকণা আৰু জলীয় ভাপেৰে গঠিত।
প্ৰশ্ন: বায়ু নেথাকিলে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ কি হ’লহেঁতেন?
উত্তৰ: বায়ু নেথাকিলে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী জীয়াই থাকিব নোৱাৰিলেহেঁতেন, কাৰণ বায়ুমণ্ডলত থকা অক্সিজেন, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, নাইট্ৰ’জেন আদি গেছ প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ বাবে অতি লাগতিয়াল।
প্ৰশ্ন: পর্যবেক্ষণ কৰাঃ তোমাৰ ঘৰৰ চৌপাশৰ পৰিবেশত পোৱা যিকোনো এটি অলাগতিয়াল উদ্ভিদৰ পুলিৰ ওপৰত বতাহ সোমাব নোৱাৰা পাত্র এটাৰে ঢাকি থৈ কেইদিনমান পিচত চোৱা।
উত্তৰ: সোমাব নোৱাৰা পাত্ৰ এটাৰে ঢাকি থ’লে উদ্ভিদৰ পুলিটোৱে জীয়াই থাকিবলৈ প্ৰয়োজনীয় বায়ু (বিশেষকৈ কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড) নোপোৱাৰ বাবে লাহে লাহে মৰহি যাব।
প্ৰশ্ন: পর্যবেক্ষণ কৰাঃ বায়ু নথকা পাত্র এটাত পতংগ এটা ৰাখিলে কি হ’ব?
উত্তৰ: বায়ু নথকা পাত্ৰ এটাত পতংগ এটা ৰাখিলে সি উশাহ ল’বলৈ অক্সিজেন নাপাই মৰি যাব।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৭)
প্ৰশ্ন: মাটিয়ে উদ্ভিদ আৰু প্রাণীক কেনেদৰে সহায় কৰে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: উদ্ভিদ জীয়াই থাকিবলৈ মাটিৰ দৰকাৰ। মানুহকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰাণীক বসবাসৰ বাবে আৰু খেতি কৰিবৰ বাবে মাটিৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াৰ উপৰিও স্থলভাগে আমাক খনিজ সম্পদো যোগান ধৰে।
প্ৰশ্ন: তুমি-পানী কি কি কামত ব্যৱহাৰ কৰা লিখা।
উত্তৰ: উল্লেখ থকা অনুসৰি পানী জলসিঞ্চন, বিদ্যুৎ উৎপাদন, খোৱাপানী, জলপথ, আৰু মাছ মৰা আদি কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। (ইয়াৰ উপৰিও গা ধোৱা, কাপোৰ ধোৱা, ৰন্ধা-বঢ়া আদি কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়)।
প্ৰশ্ন: তুমি কোনোবা মানুহক পানী অপব্যৱহাৰ কৰা দেখিছানে? যদি দেখিছা কেনে ধৰণৰ অপব্যয় কৰিছে?
উত্তৰ: কাম নথকাকৈ পানীৰ টেপ খুলি থোৱা, পাইপ লগাই গাড়ী ধোওঁতে বেছি পানী খৰচ কৰা আদি।
প্ৰশ্ন: পানী নহ’লে আমাৰ কি হ’ব চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: পানী নহ’লে আমি জীয়াই থাকিব নোৱাৰিম, কাৰণ জীয়াই থাকিবলৈ সকলো জীৱকে পানীৰ প্ৰয়োজন।
প্ৰশ্ন: পানীত বাস কৰা কেইবিধমান প্রাণীৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: পানীত বাস কৰা কেইবিধমান প্ৰাণী হ’ল মাছ, কাছ, শিহু আদি।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৮)
প্ৰশ্ন: তলৰ কাৰ্যসমূহ প্রকৃতি সৃষ্ট নে মানৱ সৃষ্ট লিখা।
Ans. (ক) ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো- মানৱ সৃষ্ট
(খ) গৰা খহনীয়া- প্ৰকৃতি সৃষ্ট
(গ) নৈব ওপৰৰ দলং- মানৱ সৃষ্ট
(ঘ) তোমাৰ বিদ্যালয়ৰ ঘৰ-দুৱাৰ- মানৱ সৃষ্ট
(ঙ) চুনামীয়ে কৰা ক্ষতি,- প্ৰকৃতি সৃষ্ট
অনুশীলনী
১। উত্তৰ দিয়া:
(ক) পৰিৱেশ মানে কি?
উত্তৰ: আমাৰ চাৰিওফালে আমাক আৱৰি থকা ৰ’দ, বতাহ, বৰষুণ, নৈ, গছ-গছনি, জীৱ-জন্তু, চৰাই-চিৰিকতি, ঘৰ-দুৱাৰ, আলি-পদুলি, গাঁও, চহৰ আদি উপাদানবোৰ লগ লাগি যি এক অৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰিছে সেয়াই পৰিৱেশ।
(খ) পৰিৱেশ কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? উদাহৰণ দি লিখা।
উত্তৰ: পৰিৱেশ দুই প্ৰকাৰৰ – প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশ।
প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ: প্ৰকৃতি সৃষ্ট উপাদান যেনে— পৰ্বত-পাহাৰ, নদ-নদী, সাগৰ, ব’দ, বতাহ, মাটি, উদ্ভিদ, প্ৰাণী আদিয়ে সৃষ্টি কৰা পৰিৱেশ।
মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশ: মানুহে নিজে নিজৰ বাবে সৃষ্টি কৰি লোৱা অৱস্থা। যেনে— ঘৰ-দুৱাৰ, ৰাস্তা-ঘাট, দলং, কল-কাৰখানা, বিদ্যালয়, উদ্যান আদি।
(গ) পবিবেশৰ প্রধান উপাংশসমুহ কি কি?
উত্তৰ: পৰিৱেশৰ উপাংশসমূহক মূলতঃ প্ৰাকৃতিক, মানৱ সৃষ্ট আৰু মানুহ হিচাপে ভাগ কৰা হৈছে। ইয়াৰে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ উপাংশসমূহক আকৌ দুটা প্ৰধান ভাগত ভাগ কৰা হৈছে— (১) জৈৱিক উপাংশ (যেনে: প্ৰাণী, উদ্ভিদ, ভেঁকুৰ, বেক্টেৰিয়া) আৰু (২) অজৈৱিক উপাংশ (যেনে: বায়ু, মাটি, পানী)।
(ঘ) মানব সৃষ্ট পৰিবেশ কেনেদৰে সৃষ্টি হয়?
উত্তৰ: মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজন পুৰাবলৈ বিভিন্ন উপায়েৰে নিজৰ পৰিৱেশত থকা সমলবোৰ কামত খটুৱায়। এনে কাৰ্যৰ ফলত, পৰিৱেশত কিছু পৰিৱৰ্তন বা পৰিশোধন সাধন হয় আৰু নতুন পৰিৱেশ এটা গঢ় লৈ উঠে। এনেদৰে মানুহে নিজৰ সুবিধা মতে গঢ়ি তোলা পৰিৱেশেই মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশ।
২। শুদ্ধ উত্তৰত ☑ চিন দিয়া
(ক) কোনটো মানব সৃষ্ট পৰিৱেশৰ উপাদান নহয়?
(১) মাটি ☑
(২) শিক্ষানুষ্ঠান
(৩) পৰিবহণ ব্যৱস্থা
(খ) কোনটো প্রাকৃতিক পৰিবেশৰ উপাদান নহয়?
(১) পর্বত
(২) ঘৰ ☑
(৩) নদী
(গ) তলব কোনবোৰে পৰিৱেশৰ ক্ষতি কবে?
(১) গছ-গছনি
(২) কল-কাৰখানাৰ আবর্জনা ☑
(৩) খাদ্য শস্যব বৃদ্ধি
(৪) জনসংখ্যা বৃদ্ধি ☑
(৫) জীব-জন্তু নিঃশেষ হ’লে ☑ (ই পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য নষ্ট কৰে)
৩। বাঁওফালৰ সৈতে সোঁফালৰ মিল থকা অংশ চিনেবে মিলোৱা।
(ক) আমাৰ চৌপাশ – (গ) পবিবেশ
(খ) জলমণ্ডল – (ঘ) পানী
(গ) স্থলমণ্ডল – (ক) মাটি
(ঘ) জীৱমণ্ডল – (ঙ) জীব-জগত
(ঙ) বায়ুমণ্ডল – (খ) বায়ু
৪। জৈৱিক উপাংশৰ উপাদানসমূহ কেনেদৰে পৰিৱেশত বৰ্তি থাকে ৮০টা মান শব্দৰ ভিতৰত লিখা।
উত্তৰ: জৈৱিক উপাংশৰ সকলো উপাদানেই এটাৰ ওপৰত আনটো নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱেশত বৰ্তি থাকে। ইয়াক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ (Ecosystem) বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, সেউজীয়া উদ্ভিদ বা ঘাঁহে (উৎপাদক) সৌৰশক্তিৰ সহায়ত খাদ্য প্ৰস্তুত কৰে। তৃণভোজী প্রাণীয়ে (প্ৰথম উপভোক্তা) সেই উদ্ভিদক খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। সেই তৃণভোজী প্ৰাণীবোৰক মাংসাহাৰী প্ৰাণীয়ে (দ্বিতীয় উপভোক্তা) খায়। যেতিয়া উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীবোৰৰ মৃত্যু হয়, তেতিয়া বিয়োজকসমূহে (যেনে: জীবাণু) সেইবোৰ পচাই মাটিত মিলাই দিয়ে। এনেদৰেই এটা জীৱন চক্ৰৰ জৰিয়তে জৈৱিক উপাদানসমূহ পৰিৱেশত বৰ্তি থাকে।
৫। তুমি কেনেকুৱা পৰিবেশত থাকিব বিচৰা চমুকৈ লিখা। (১০০ টা মান শব্দৰ ভিতৰত লিখা।)
উত্তৰ: এনে এটা পৰিৱেশত থাকিব বিচাৰোঁ য’ত প্ৰদূষণ মুক্ত বায়ু, চাফা পানী, আৰু বহুতো গছ-গছনি থাকে। য’ত মানুহে প্ৰকৃতিৰ ক্ষতি নকৰাকৈ নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে, কল-কাৰখানাৰ আবৰ্জনা নদীত নেপেলায়, আৰু সকলো জীৱ-জন্তুৱে নিৰাপদে থাকিব পাৰে। মানুহ আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত এক সুন্দৰ সম্পৰ্ক থকা এটা পৰিষ্কাৰ আৰু সেউজীয়া পৰিৱেশেই মোৰ কাম্য।