প্ৰচণ্ড ধুমুহাই প্ৰশ্ন কৰিলে মোক
✍️ প্রশ্নাবলী (Prashnawali)
১। চমু উত্তৰ দিয়া:
(ক) কবিয়ে কাক সংকীর্ণতা এৰি দি পূর্ণ বিশালতা দিবলৈ আহ্বান জনাইছে?
Ans.কবিয়ে আকাশক সংকীর্ণতা এৰি দি পূর্ণ বিশালতা দিবলৈ আহ্বান জনাইছে।
(খ) কবিৰ প্ৰাপ্য কি তাক সুধি কোনে প্রশ্ন কৰিছিল?
Ans.কবিৰ প্ৰাপ্য কি তাক সুধি প্ৰচণ্ড ধুমুহাই প্রশ্ন কৰিছিল।
(গ) কবিক বিশাল দৃষ্টি কোনে দিলে?
Ans.কবিক বিশাল দৃষ্টি মহাকাশে দিলে।
(ঘ) ‘মুমূর্ষু মানৱক জীৱনৰ বিদ্যুৎ কিঞ্চিতো যদি দিব পাৰোঁ’-ইয়াত ‘বিদ্যুৎ’ শব্দই কি বুজাইছে?
Ans.ইয়াত ‘বিদ্যুৎ’ শব্দই জীৱন শক্তি, নতুন উদ্যম বা প্ৰাণ সঞ্চাৰৰ শক্তি বুজাইছে।
(ঙ) প্রচণ্ড ধুমুহাই কবিক কি প্রশ্ন কৰিছিল?
Ans.প্ৰচণ্ড ধুমুহাই কবিক প্ৰশ্ন কৰিছিল: “তোমাৰ প্ৰাপ্য কি কোৱা?”।
২। বজ্রই কবিক কি কি দিলে?
Ans.বজ্ৰই কবিক এইকেইটা দিলে:
উদাত্ত কণ্ঠ
সাহসৰ যুক্তি l
৩। কবিয়ে ‘সঁচা উদাৰতা’ কথাষাৰেৰে কি বুজাব খুজিছে?
Ans.কবিয়ে ‘সঁচা উদাৰতা’ কথাষাৰেৰে এইটো বুজাব খুজিছে যে:
“যিমানে বিলাই দিবা, সিমানে মহান হ’বা”।
সঁচা উদাৰতাৰ অৰ্থ হৈছে সংকীর্ণতা এৰি দিয়া।
এই উদাৰতা পূৰ্ণ বিশালতাৰে দিয়া উচিত।
ইয়াৰ দ্বাৰা কবিয়ে সংকীর্ণতাৰ পৰিধি ভঙা এক মানৱিক উদাৰতাৰ কথা সোঁৱৰাই দিছে।
৪। কবিয়ে কিহৰ দ্বাৰা দিগন্ত কঁপাবলৈ মন মেলিছে চমুকৈ বুজাই লিখা।
Ans.কবিয়ে তলত দিয়া শক্তিসমূহৰ দ্বাৰা দিগন্ত কঁপাবলৈ মন মেলিছে:
বজ্ৰৰ কণ্ঠেৰে (যিটো বজ্ৰই তেওঁক দিছিল)
ধুমুহাৰ শক্তিৰে (যিটো ধুমুহাই তেওঁক দিছিল)
এই শক্তি আৰু কণ্ঠৰে গীত গাই কবিয়ে দিগন্ত কঁপাবলৈ মন মেলিছে।
৫। কবিয়ে কলিজাৰ সঁচা সুৰেৰে সিক্ত কৰি কাৰ সমাজত কি গীত গাবলৈ সাজু হৈছে?
Ans.কবিয়ে কলিজাৰ সঁচা সুৰেৰে সিক্ত কৰি:
দানৱৰ সমাজত
মানৱৰ গীত গাবলৈ সাজু হৈছে।
৬। আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্রক কবিয়ে কি কাৰণে প্রণিপাত জনাইছে বহলাই লিখা।
Ans.কবিয়ে আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্ৰক শতবাৰ প্ৰণিপাত (সেৱা) জনাইছে এই কাৰণে যে:
তেওঁলোকৰ পৰা তেওঁ মহৎ মানৱীয় অনুভূতিৰ জয়গান গাবলৈ প্ৰয়োজনীয় গুণসমূহ আহৰণ কৰিব পাৰিছে।
আকাশে তেওঁক বিশাল দৃষ্টি দিছে, যাৰ দ্বাৰা তেওঁ সংকীর্ণতাৰ পৰিধি ভঙা উদাৰতা বুজি পালে।
ধুমুহাই তেওঁক প্ৰচণ্ড শক্তি দিছে, যাৰ দ্বাৰা তেওঁ সমাজৰ উত্তৰণত সেই শক্তি প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আগ্রহী।
বজ্ৰই তেওঁক উদাত্ত কণ্ঠ আৰু সাহসৰ যুক্তি দিছে, যাৰ দ্বাৰা তেওঁ নিৰ্ভীকতাৰে মানৱতাৰ জনগান গাব পাৰিব।
এই প্ৰকৃতিৰ উপাদানসমূহৰ পৰা পোৱা শক্তিসমূহৰ সহায়ত যদি কবিয়ে মুমূর্ষু মানৱক জীৱনৰ বিদ্যুৎ কিঞ্চিতো দিব পাৰে (মানৱতাবোধেৰে পুনৰ সঞ্জীৱিত কৰিব পাৰে), তেন্তে তাৰ বাবেই তেওঁলোকক শতবাৰ প্ৰণিপাত জনায়।
৪। ব্যাখ্যা কৰা:
(ক) বজ্ৰৰ গৰ্জনে বক্ষ উজাৰি ক’লে, তোমাৰ কাম্য কি কোৱা? মই ক’লোঁ, বজ্র তোমাৰ শক্তিশালী উদাত্ত কণ্ঠটি দিয়া।
Ans প্ৰসংগ: এই বাক্যশাৰী কবিৰ মানৱতাবাদৰ জয়গান গাবলৈ প্ৰকৃতিৰ উপাদানসমূহৰ পৰা শক্তি আৰু গুণ আহৰণৰ ইচ্ছাৰ প্ৰকাশ।
ব্যাখ্যা: বজ্ৰৰ গৰ্জনে কবিক তেওঁৰ কামনা (বিচৰা বস্তু) কি সুধিলে। বজ্ৰই হৃদয় উদঙাই স্বাভাৱিক শব্দৰেই কথাটো সুধিছিল। ইয়াৰ উত্তৰত কবিয়ে নিৰ্ভীকভাৱে বজ্ৰৰ শক্তিশালী উদাত্ত কণ্ঠটি (গুৰু-গম্ভীৰ মাত) বিচাৰিছিল। এই উদাত্ত কণ্ঠেৰে কবিয়ে মানৱতাৰ জনগান গাবলৈ মন মেলিছে।
(খ) সেয়েহে আকাশ তুমি দিব যদি খুজিছাই, সংকীর্ণতা এৰি দিয়া, অৱদান-ৰূপে তোমাৰ পূৰ্ণ বিশালতা, দিয়া যদি আজিয়েই দিয়া।
Ans.প্ৰসংগ: এই বাক্যশাৰীৰে কবিয়ে আকাশৰ পৰা উদাৰতা আৰু বিশালতা আহৰণ কৰি সংকীর্ণতাক পৰিহাৰ কৰাৰ কথা কৈছে।
ব্যাখ্যা: কবিয়ে কৈছে যে যিহেতু তেওঁ বিশ্বাস কৰে যে যিমানে বিলাই দিয়া যায়, সিমানেই মহান হ’ব পাৰি— সেইটোৱেই সঁচা উদাৰতা। সেয়েহে, কবিয়ে আকাশক তেওঁৰ সংকীর্ণতা এৰি দি নিজৰ পূৰ্ণ বিশালতাটো তেওঁক অৱদান-ৰূপে আজিয়েই দিবলৈ আহ্বান জনাইছে। ইয়াৰ দ্বাৰা কবিয়ে সংকীর্ণতাৰ সীমা ভঙা এক মানৱিক উদাৰতাৰ বাবে ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছে।
(গ) মহাকাশে দিলে মোক বিশাল দৃষ্টি আৰু ধুমুহাই প্রচণ্ড শক্তি, বজ্ৰই দিলে মোক উদাত্ত কণ্ঠ আৰু দিলে সাহসৰ যুক্তি।
Ans.প্ৰসংগ: এই বাক্যশাৰীয়ে প্ৰকৃতিৰ উপাদানসমূহৰ পৰা কবিয়ে মানৱতাৰ বাবে কি কি গুণ আহৰণ কৰিলে তাক বৰ্ণনা কৰিছে।
ব্যাখ্যা: এই গীতি-কবিতাটিৰ জৰিয়তে কবিয়ে কৈছে যে মহাকাশে তেওঁক পৃথিৱীখনক এক নতুন ধৰণেৰে চাবলৈ বিশাল দৃষ্টি প্ৰদান কৰিলে। প্ৰচণ্ড ধুমুহাই তেওঁক সমাজৰ উত্তৰণত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ প্রচণ্ড শক্তি দিলে। ঠিক সেইদৰে, বজ্ৰই তেওঁক মানৱতাৰ জনগান গাবলৈ উদাত্ত কণ্ঠ আৰু নিৰ্ভীকতাৰ বাবে সাহসৰ যুক্তি প্ৰদান কৰিলে। এই গুণবোৰ আহৰণ কৰি তেওঁ দানৱৰ সমাজতো মানৱৰ গীত গাবলৈ সাজু হৈছে।
(ঘ) মুমূর্ষু মানৱক জীৱনৰ বিদ্যুৎ কিঞ্চিতো যদি দিব পাৰোঁ, আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্রক তাৰ বাবে প্রণিপাত কৰোঁ।
Ans.প্ৰসংগ: এই বাক্যশাৰীয়ে কবিৰ মানৱতাবোধৰ চৰম লক্ষ্য আৰু প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰিছে।
ব্যাখ্যা: এই গীতি-কবিতাটিৰ মুখ্য অভিপ্রায় হৈছে মুমূর্ষু মানৱক (মৃতপ্রায়) মানৱতাবোধেৰে পুনৰ সঞ্জীৱিত কৰা। কবিয়ে কৈছে যে তেওঁ আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্ৰৰ পৰা যি বিশাল দৃষ্টি, প্রচণ্ড শক্তি আৰু সাহসৰ যুক্তি লাভ কৰিছে, সেইবোৰৰ সহায়ত যদি তেওঁ কোনো মৃতপ্রায় মানৱক জীৱনৰ বিদ্যুৎ (প্ৰাণ সঞ্চাৰৰ শক্তি) কিঞ্চিতো দিব পাৰে, তেন্তে সেই মহান উদ্দেশ্য সিদ্ধি হোৱাৰ বাবে তেওঁ আকাশ, ধুমুহা আৰু বজ্ৰক শতবাৰ প্ৰণিপাত (সেৱা) জনাইছে।
৫। তলত দিয়া শব্দবোৰৰ সমার্থক শব্দ লিখা:
ধুমুহা – ধুমুহা, বতাহ, ঢেৰেকণি
বুকু – বক্ষ, হৃদয়, অন্তঃকৰণ
কাম্য – বাঞ্ছিত, বিচৰা, অভিপ্রেত
সংকীর্ণতা – অনুদাৰতা, ঠেকমন, সৰুত্ব
বিশাল – বৃহৎ, ডাঙৰ, প্রকাণ্ড
দানব – অসুৰ, দৈত্য, ৰাক্ষস
প্রণিপাত – সেৱা, নমস্কাৰ, প্ৰণাম
সিক্ত – তিতা, আৰ্দ্ৰ, ভিজা
৬। তলত দিয়া শব্দকেইটাত কি কাৰণে ‘ণ’ হৈছে লিখা:
কণ্ঠ – ট-বৰ্গৰ বৰ্ণ (ঠ)ৰ আগত ‘ণ’ হৈছে।
পূর্ণ – ‘ৰ’ৰ পিছত ‘ণ’ হৈছে।
প্রচণ্ড – ‘ৰ’ বা ‘ষ’ নথকা সত্ত্বেও কিছুমান শব্দত স্বাভাৱিকতে ‘ণ’ হয়। (বা, ‘প্ৰ-‘ উপসর্গৰ পিছত থকা ‘চণ্ড’ত স্বাভাৱিকতে ‘ণ’ হৈছে।)
সংকীর্ণতা – ‘ৰ’ৰ পিছত ‘ণ’ হৈছে।
প্রণিপাত – ‘প্ৰ’ উপসর্গৰ পিছত থকা ধাতুৰ ‘ন’ মূর্ধন্য ‘ণ’ হয়।
৭। তলত দিয়া শব্দকেইটাত কি কাৰণে ‘য’ হৈছে লিখা:
মুমূর্ষু – ‘ৰ’ৰ পিছত ‘ষ’ হৈছে। (বা, ‘ষ’ থকাৰ স্বাভাৱিক নিয়ম)।
দৃষ্টি – ‘ৰ’ বা ‘ষ’ নথকা সত্ত্বেও কিছুমান শব্দত স্বাভাৱিকতে ‘ষ’ হয়। (বা, ‘ট’ বৰ্গৰ বৰ্ণৰ আগত ‘ষ’ হৈছে)।
৮। সন্ধি ভাঙা:
দিগন্ত – দিক্ + অন্ত
সর্বাকাশ – সৰ্ব + আকাশ
সংকীর্ণ – সম্ + কীৰ্ণ