পাঠ ১১: অতীতক নাযাবা পাহৰি (পৃষ্ঠা ৯৫-১০৩)
ক্ৰিয়া – কলাপ (পৃষ্ঠা ৯৮-৯৯)
১। উত্তৰ দিয়া।
(ক) কোনবোৰ সম্পদক কলা সম্পদ বুলি কোৱা হয়?
- উত্তৰ: অতীতৰ শিল্পকলা, স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য, লিপি, মুদ্ৰা, বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ স্থান, দলিল আদি যিবিলাক সম্পদে সেই যুগৰ ঐতিহ্য, বুৰঞ্জী, বিজ্ঞান, ধৰ্ম, দৰ্শন আদিৰ সম্ভেদ দিয়ে, তেনে সম্পদবোৰেই হৈছে কলাসম্পদ।
(খ) অতীতৰ কিহৰ বিষয়ে এই সম্পদবোৰে কয়?
- উত্তৰ: এই সম্পদসমূহে অতীতৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বিষয়ে কয়।
(গ) কোনবিলাক সম্পদক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদ বোলে?
- উত্তৰ: প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ, লিপি, বাচন-বৰ্তন, আ-অলংকাৰ আদি প্ৰাক-ঐতিহাসিক যুগৰে পৰা আৰম্ভ কৰি বৰ্তমান সময়ৰ পৰা এশ বছৰৰ পুৰণি সকলো সম্পদক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদ বোলে।
(ঘ) প্ৰত্নতত্ত্ব বুলিলে কি বুজা? পুৰণি কালৰ কলাসম্পদসমূহৰ অধ্যয়নৰ জৰিয়তে আমি কিহৰ বিষয়ে জানিব পাৰোঁ?
- উত্তৰ: প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদসমূহৰ (যেনে – মাটিৰ তলৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা সম্পদ) বিজ্ঞানসন্মত অধ্যয়নক প্ৰত্নতত্ত্ব বোলে।
- এই সম্পদসমূহৰ অধ্যয়নৰ জৰিয়তে আমি সেই সময়ৰ মানুহৰ জীৱন-ধাৰণৰ প্ৰণালী, বসতি স্থান, কলা-সংস্কৃতি, ধৰ্ম, দৰ্শন আদিৰ বিষয়ে জানিব পাৰোঁ।
(ঙ) পুৰণি দ্বাৰকা নগৰৰ অৱশেষ ক’ৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল?
- উত্তৰ: পাঠটোত পুৰণি দ্বাৰকা নগৰৰ অৱশেষ ক’ৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল, সেই বিষয়ে কোনো তথ্য উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।
(চ) সূৰ্য পাহাৰ কোন জিলাত অৱস্থিত?
- উত্তৰ: সূৰ্য পাহাৰ গোৱালপাৰা জিলাত অৱস্থিত।
(ছ) তেজপুৰৰ ওচৰৰ বৰাচুবুৰী গাঁৱত কি উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল?
- উত্তৰ: তেজপুৰৰ ওচৰৰ বৰাচুবুৰী গাঁৱত পোৰা মাটিৰ কুঁৱাৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।
(জ) সূৰ্য পাহাৰৰ খনন কাৰ্যত কি কি উদ্ধাৰ হৈছিল?
- উত্তৰ: সূৰ্য পাহাৰৰ খনন কাৰ্যত শিলেৰে নিৰ্মিত বৌদ্ধ স্তূপ, জৈন ধৰ্মৰ আদিগুৰু নেমিনাথ আৰু ঋষভ নাথৰ ভাস্কৰ্য, শিৱ-লিংগ, গণেশ আদি মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছিল।
(ঝ) গোৱালপাৰা জিলাৰ ‘পাগলাটেক’ত কি উদ্ধাৰ হৈছিল?
- উত্তৰ: গোৱালপাৰা জিলাৰ ‘পাগলাটেক’ত পোৰা মাটিৰ বৌদ্ধ স্তূপৰ বিৰল ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হৈছে।
(ঞ) গোলাঘাট জিলাৰ বৰপথাৰ অঞ্চলৰ ‘ডুবৰনি’ক প্ৰাচীন অসমৰ বুৰঞ্জীৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ বুলি কিয় কোৱা হৈছে বুজাই লিখা।
- উত্তৰ: গোলাঘাট জিলাৰ বৰপথাৰ অঞ্চলৰ ‘ডুবৰনি’ক প্ৰাচীন অসমৰ বুৰঞ্জীৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ বুলি কোৱা হয়, কাৰণ এই অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰাচীন লিপিসমূহৰ পৰা আমি সমাজ, ধৰ্ম, সাহিত্য, ৰাজনৈতিক দিশ আদিৰ অনেক তথ্য পাওঁ। তদুপৰি, ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত মন্দিৰৰ ভেটি, শিৱ-লিংগ আদিয়ে অতীতত এই অঞ্চলত বিকাশ লাভ কৰা ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্য কলাৰ ইংগিত বহন কৰিছে।
(ট) গুৱাহাটী মহানগৰৰ আমবাৰী অঞ্চলৰ খনন কাৰ্যৰ দ্বাৰা কিহৰ মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছিল।
- উত্তৰ: গুৱাহাটী মহানগৰৰ আমবাৰী অঞ্চলৰ খনন কাৰ্যৰ দ্বাৰা নৃত্যৰত অৱস্থাত থকা নটৰাজৰ মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি বিষ্ণু, শিৱ আদিৰ অনেক ডাঙৰ-সৰু আকাৰৰ ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছিল।
(ঠ) শিৱসাগৰ জিলাৰ চৰাইদেউত… মৈদামসমূহত উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহ কি কি আছিল? এই মৈদামসমূহৰ লগত কোন দেশৰ মৈদামৰ সাদৃশ্য আছে লিখা।
- উত্তৰ: মৈদামসমূহত উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহ আছিল মৃতকৰ লগত সমৰ্পন কৰা শৰাই, সঁফুৰা, হাতী-দাঁতৰ সামগ্ৰী, সোণৰ অলংকাৰৰ অৱশেষ আদি।
- এই মৈদাম-সংস্কৃতিৰ লগত চীনদেশৰ ৰাজকীয় সমাধিক্ষেত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে।
২। তলত দিয়া শব্দবোৰৰ অৰ্থ লিখা।
- প্ৰত্নতত্ত্ব – পুৰণি কালৰ বস্তু বা সম্পদৰ বিজ্ঞানসন্মত অধ্যয়ন।
- ভগ্নাৱশেষ – ভগা-ছিগা বা ধ্বংস হোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা অংশ।
- ভাস্কৰ্য – শিল, কাঠ আদিত কটা বা গঢ়া মূৰ্তি বা শিল্পকৰ্ম।
- ঐতিহাসিক – বুৰঞ্জী সম্বন্ধীয় বা বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ।
- উদ্ঘাটন – খনন কৰি বা অনুসন্ধান কৰি মুকলি কৰা বা পোহৰলৈ অনা।
- ঐতিহ্য – পুৰণি কালৰ পৰা চলি অহা পৰম্পৰা বা গৌৰৱপূৰ্ণ সম্পদ।
- গৌৰৱ – শ্ৰেষ্ঠত্বৰ বাবে কৰা আনন্দ বা अभिমান; মহিমা।
৩। লিখা।
- (ক) শ্ৰীশ্ৰীসূৰ্য পাহাৰ – শ্ৰীশ্ৰীসূৰ্য পাহাৰ গোৱালপাৰা জিলাত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা শিলেৰে নিৰ্মিত বৌদ্ধ স্তূপ, জৈন ধৰ্মৰ ভাস্কৰ্য (নেমিনাথ আৰু ঋষভ নাথ), শিৱ-লিংগ, গণেশ আদি মূৰ্তিয়ে ইয়াক বিভিন্ন ধৰ্মীয় সমাজৰ মিলনভূমি ৰূপে চিহ্নিত কৰিছে।
- (খ) মৈদাম – মৈদাম হ’ল আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ ৰাজকীয় সমাধিক্ষেত্ৰ, যিবোৰ শিৱসাগৰ জিলাৰ চৰাইদেউত অৱস্থিত। এই বৃহৎ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ স্থাপত্যসমূহৰ লগত চীনদেশৰ ৰাজকীয় সমাধিক্ষেত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে। মৈদামৰ ভিতৰত মৃতকৰ লগত শৰাই, সঁফুৰা, হাতী-দাঁতৰ সামগ্ৰী আদি সমৰ্পন কৰা হৈছিল।
- (গ) ডুবৰনি – ডুবৰনি গোলাঘাট জিলাৰ বৰপথাৰ অঞ্চলত অৱস্থিত প্ৰাচীন অসমৰ বুৰঞ্জীৰ এক অন্যতম ক্ষেত্ৰ। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰাচীন লিপিসমূহৰ পৰা সেই সময়ৰ সমাজ, ধৰ্ম, আৰু সাহিত্যৰ তথ্য পোৱা যায়। তদুপৰি ইয়াত ইটাৰে নিৰ্মিত মন্দিৰৰ ভেটি আৰু শিৱ-লিংগও উদ্ধাৰ হৈছে।
- (ঘ) নটৰাজ – নটৰাজ হ’ল শিৱৰ নৃত্যৰত মূৰ্তি। গুৱাহাটীৰ আমবাৰীত খনন কাৰ্যত এনে এক নটৰাজৰ মূৰ্তি উদ্ধাৰ হৈছে। এই মূৰ্তিটোত শিৱই তেওঁৰ বাহন নন্দীৰ পিঠিত উঠি নৃত্য কৰি আছে, যিটো সমগ্ৰ ভাৰততে বিৰল বুলি কোৱা হৈছে।
৪। ব্যাখ্যা কৰা।
(ক) উত্তৰ ভাৰতৰ গংগা নদীৰ উপত্যকা আৰু অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একে সময়তে সভ্যতা সংস্কৃতিৰ বিকাশ সাধন হৈছিল।
- উত্তৰ: উক্ত কথাফাঁকি ‘অতীতক নাযাবা পাহৰি’ পাঠটিৰ পৰা লোৱা হৈছে। তেজপুৰৰ ওচৰৰ বৰাচুবুৰী গাঁৱত খনন কাৰ্যত পোৰা মাটিৰ কুঁৱাৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। এনে ধৰণৰ পোৰা মাটিৰ কুঁৱাৰ অৱশেষ উত্তৰ ভাৰতৰ গংগা নদীৰ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। দুয়োটা স্থানতে পোৱা এই একে ধৰণৰ নিদৰ্শনে প্ৰমাণ কৰে যে গংগা উপত্যকাত যেতিয়া সভ্যতাৰ বিকাশ হৈছিল, ঠিক একে সময়তে অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাতো এক উন্নত সভ্যতা আৰু সংস্কৃতিৰ বিকাশ সাধন হৈছিল।