পাঠঃ ২২ – গণতন্ত্র, নাগৰিক আৰু নাগৰিকত্ব, Class-7, SEBA
পাঠৰ মাজত থকা প্ৰশ্ন (ক্ৰিয়াকলাপ)
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৯৩)
প্ৰশ্ন: গণতন্ত্ৰৰ দুটা উল্লেখযোগ্য দিশ কোবা।
উত্তৰ: গণতন্ত্ৰৰ দুটা উল্লেখযোগ্য দিশ হ’ল:
গণতন্ত্ৰৰ দৃষ্টিত সকলো মানুহ সমান।
এই শাসন ব্যৱস্থাত জনসাধাৰণে পোনপটীয়াকৈ বা পৰোক্ষভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে।
প্ৰশ্ন: প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্রত জনসাধাৰণে কেনেদৰে অংশগ্ৰহণ কৰে?
উত্তৰ: যি গণতন্ত্রত জনসাধাৰণে চৰকাৰৰ শাসন ব্যৱস্থাত পোনপটীয়াকৈ অংশগ্ৰহণ কৰে তেনে ব্যৱস্থাক প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ বোলে।
প্ৰশ্ন: পৰোক্ষ গণতন্ত্র মানে কি?
উত্তৰ: যি গণতন্ত্রত জনসাধাৰণে প্ৰত্যক্ষভাৱে চৰকাৰ পৰিচালনা নকৰি তেওঁলোকে সময়ে সময়ে নিৰ্বাচন কৰি দিয়া প্ৰতিনিধিসকলৰ দ্বাৰা চৰকাৰ পৰিচালনা কৰা হয় তাকে পৰোক্ষ গণতন্ত্র বোলে।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৯৫)
প্ৰশ্ন: নাগৰিক বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: বৰ্তমান এখন ৰাষ্ট্ৰৰ ভূ-খণ্ডত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰা সকলো লোককে সেইখন দেশৰ নাগৰিক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
প্ৰশ্ন: জৰ্জ চাহাব নাগৰিক নে বিদেশী আছিল?
উত্তৰ: জৰ্জ চাহাব বিদেশী আছিল।
প্ৰশ্ন: পৌৰ অধিকাৰ আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰ কোনে ভোগ কৰিব পাৰে?
উত্তৰ: এখন দেশৰ নাগৰিকে সেই দেশৰ পৌৰ আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰ দুয়োটাই ভোগ কৰিব পাৰে।
প্ৰশ্ন: মেৰী আৰু বিকীয়ে কি সূত্ৰে ভাৰতৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন?
উত্তৰ: মেৰী আৰু বিকীৰ জন্ম যিহেতু অসমত (ভাৰতত) হৈছিল, সেয়েহে জন্মসূত্ৰে তেওঁলোকে আমাৰ দেশৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন।
প্ৰশ্ন: কি কি কাৰণত এজন ভারতীয় নাগৰিক তেওঁৰ নাগৰিকত্বৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব পাৰে?
উত্তৰ: এজন ভারতীয় নাগৰিক তেওঁৰ নাগৰিকত্বৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব পৰা কাৰণসমূহ হ’ল:
যদি কোনো ব্যক্তি সৈন্যবাহিনীৰ পৰা পলাই যায়।
কোনোবাই যদি দেশ বিৰোধী কাম কৰে।
যদি এজন নাগৰিকে নিজ ৰাষ্ট্ৰৰ অনুমতি নোলোৱাকৈ অন্য দেশৰ পৰা কোনো উপাধি গ্ৰহণ কৰে।
যদি ভাৰতীয় ছোৱালী এজনীয়ে অন্য দেশৰ নাগৰিকক বিয়া কৰাই সেই দেশৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰে।
বহু বছৰ ধৰি একেৰাহে নিজৰ দেশৰ পৰা আঁতৰি থাকিলে।
প্ৰশ্ন: আমাৰ দেশৰ নাগৰিকত্ব লাভ আৰু নাগৰিকত্ব হেৰুওৱাৰ কাৰণসমূহ তালিকাভুক্ত কৰা।
উত্তৰ:
নাগৰিকত্ব লাভৰ উপায়সমূহ:
পঞ্জীয়নৰ দ্বাৰা
দেশীয়কৰণৰ দ্বাৰা
জন্মসূত্ৰে
বংশানুক্রমে
ৰাজ্যক্ষেত্ৰ চামিলকৰণৰ দ্বাৰা
নাগৰিকত্ব হেৰুওৱাৰ (বঞ্চিত হোৱাৰ) কাৰণসমূহ:
ৰাষ্ট্ৰবিৰোধী কাম কৰিলে।
সৈন্যবাহিনীৰ পৰা পলায়ন কৰিলে।
অনুমতি নোলোৱাকৈ অন্য ৰাষ্ট্ৰৰ উপাধি ল’লে।
ভাৰতীয় ছোৱালীয়ে অন্য দেশৰ নাগৰিকক বিয়া কৰাই সেই দেশৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰিলে।
বহুত দিন একেৰাহে নিজৰ দেশত অনুপস্থিত থাকিলে।
অনুশীলনী
১। চমু উত্তৰ লিখা-
(ক) গণতন্ত্ৰৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: গণ শব্দটোৰ অৰ্থ হ’ল ‘জনসাধাৰণ’ আৰু তন্ত্ৰৰ অৰ্থ হ’ল ‘শাসন’। অৰ্থাৎ গণতন্ত্ৰ বুলিলে আমি জনগণৰ শাসনক বুজোঁ।
(খ) গণতন্ত্ৰৰ কেই প্ৰকাৰৰ?
উত্তৰ: গণতন্ত্ৰ দুই প্ৰকাৰৰ – (ক) প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ আৰু (খ) পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰ।
(গ) নাগৰিক শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: বৰ্তমান এখন ৰাষ্ট্ৰৰ ভূ-খণ্ডত স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰা সকলো লোককে সেইখন দেশৰ নাগৰিক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
(ঘ) বিদেশী মানে কি?
উত্তৰ: যেতিয়া কোনো এখন দেশৰ নাগৰিকে অন্য এখন দেশলৈ গৈ দীৰ্ঘদিন ধৰি তাত থাকে তেতিয়া তেনেলোকক বিদেশী বুলি কোৱা হয়।
২। উত্তৰ লিখা-
(ক) গণতন্ত্ৰৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰ: গণতন্ত্ৰৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
গণতন্ত্ৰৰ দৃষ্টিত সকলো মানুহ সমান।
জনসাধাৰণে পোনপটীয়াকৈ বা পৰোক্ষভাৱে শাসন ব্যৱস্থাত অংশগ্ৰহণ কৰে।
নিৰ্বাচন গণতন্ত্ৰৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ।
সকলোৱে একোটাকৈ ভোটদানৰ অধিকাৰ পায়, যিয়ে সমতা স্থাপন কৰে।
নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ অন্তৰে অন্তৰে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়।
দুই বা তাতোধিক ৰাজনৈতিক দল থাকে।
চৰকাৰ জনসাধাৰণৰ মতৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।
বিৰোধী দলে বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।
গণতন্ত্ৰ এক জনকল্যাণমুখী ব্যৱস্থা।
(খ) প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ আৰু পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰ কাক বোলে?
উত্তৰ:
প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ: যি গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণে চৰকাৰৰ শাসন ব্যৱস্থাত পোনপটীয়াকৈ অংশগ্ৰহণ কৰে তেনে ব্যৱস্থাক প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ বোলে।
পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰ: যি গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণে প্ৰত্যক্ষভাৱে চৰকাৰ পৰিচালনা নকৰি তেওঁলোকে সময়ে সময়ে নিৰ্বাচন কৰি দিয়া প্ৰতিনিধিসকলৰ দ্বাৰা চৰকাৰ পৰিচালনা কৰা হয় তাকে পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰ বোলে।
(গ) এজন বিদেশীয়ে ভাৰতবৰ্ষৰ নাগৰিকত্ব কেনেদৰে লাভ কৰিব পাৰে?
উত্তৰ: এজন বিদেশীয়ে ভাৰতবৰ্ষৰ নাগৰিকত্ব কেইবাটাও উপায়েৰে লাভ কৰিব পাৰে:
পঞ্জীয়নৰ দ্বাৰা: যেনে জৰ্জ চাহাব আৰু তেওঁৰ পত্নীয়ে নাম পঞ্জীয়ন কৰি নাগৰিকত্ব ল’ব পাৰিলেহেঁতেন।
দেশীয়কৰণৰ দ্বাৰা: যদি কোনো বিদেশী লোকে নিজৰ দেশৰ নাগৰিকত্ব ত্যাগ কৰি ভাৰতৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু আনুগত্য দেখুৱাই ইয়াত নিগাজীকৈ থাকিবলৈ ইচ্ছা কৰে।
ৰাজ্যক্ষেত্ৰ চামিলকৰণৰ দ্বাৰা: কোনো অঞ্চল যদি ভাৰতীয় ৰাজ্যক্ষেত্ৰৰ লগত চামিল হয়, তেন্তে সেই অঞ্চলৰ লোকসকলে ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব লাভ কৰে, যেনে চিকিম ।
(ঘ) পৌৰ অধিকাৰসমূহ কি কি?
উত্তৰ: পৌৰ অধিকাৰ সমূহ হ’ল- জীৱনৰক্ষাৰ অধিকাৰ, মতামত প্ৰকাশৰ অধিকাৰ, ব্যক্তিগত স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আদি।
(ঙ) এজন নাগৰিক কেনেকৈ নাগৰিকত্বৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব পাৰে।
উত্তৰ: এজন নাগৰিক নাগৰিকত্বৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব পৰা কাৰণসমূহ হ’ল:
যদি তেওঁ সৈন্যবাহিনীৰ পৰা পলাই যায়।
যদি তেওঁ দেশ বিৰোধী কাম কৰে।
যদি তেওঁ ৰাষ্ট্ৰৰ অনুমতি নোলোৱাকৈ অন্য দেশৰ পৰা কোনো উপাধি গ্ৰহণ কৰে।
যদি এগৰাকী ভাৰতীয় ছোৱালীয়ে অন্য দেশৰ নাগৰিকক বিয়া কৰাই সেই দেশৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰে।
যদি বহু বছৰ ধৰি একেৰাহে নিজৰ দেশৰ পৰা আঁতৰি থাকে।
৩। খালী ঠাই পুৰ কৰা-
(ক) ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰত প্রত্যেক নাগৰিকৰ ____ ভোট দিয়াৰ আছে।
উত্তৰ: ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰত প্ৰত্যেক নাগৰিকৰ একোটাকৈ ভোট দিয়াৰ অধিকাৰ আছে।
(খ) ____ ৰ ওপৰত গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠিত।
উত্তৰ: জনসাধাৰণৰ মতৰ ওপৰত গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠিত।
(গ) বিদেশীসকলে ____ অধিকাৰ ভোগ কৰিব নোৱাৰেঃ
উত্তৰ: বিদেশীসকলে ৰাজনৈতিক অধিকাৰ ভোগ কৰিব নোৱাৰে।
(ঘ) এজন ব্যক্তিয়ে ____ বছৰ বয়সত ভোটাধিকাৰ লাভ কৰে।
উত্তৰ: এজন ব্যক্তিয়ে প্ৰাপ্তবয়স্ক হ’লে ভোটাধিকাৰ লাভ কৰে।
(ঙ) চিকিমৰ জনসাধাৰণে ____ জৰিয়তে ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব লাভ কৰিছে।
উত্তৰ: চিকিমৰ জনসাধাৰণে ৰাজ্যক্ষেত্ৰ চামিলকৰণৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব লাভ কৰিছে [cite: 1724-1725]।
৪। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা-
_(ক) এজন বিদেশীয়ে পৌৰ অধিকাৰ/ৰাজনৈতিক অধিকাৰ লাভ কৰে।
উত্তৰ: এজন বিদেশীয়ে পৌৰ অধিকাৰ লাভ কৰে।
_(খ) এজন নাগৰিকে দেশৰ হকে কাম কৰিলে/ৰাষ্ট্ৰ বিৰোধী কাম কৰিলে নাগৰিকত্ব বিলোপ হ’ব পাৰে।
উত্তৰ: এজন নাগৰিকে ৰাষ্ট্ৰ বিৰোধী কাম কৰিলে নাগৰিকত্ব বিলোপ হ’ব পাৰে।
_(গ) গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ হ’ল প্রতিনিধি মূলক চৰকাৰ/স্বেচ্ছাচাৰী চৰকাৰ।
উত্তৰ: গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ হ’ল প্ৰতিনিধি মূলক চৰকাৰ।
_(ঘ) দেশৰ নাগৰিকে নিজৰ দেশৰ প্ৰতি আনুগত্য প্ৰকাশ নকৰে/আনুগত্য প্ৰকাশ কৰে।
উত্তৰ: দেশৰ নাগৰিকে নিজৰ দেশৰ প্ৰতি আনুগত্য প্ৰকাশ কৰে।