পাঠ – ১: তেজৰে কমলাপতি
লেখক: শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱ
পৃষ্ঠা: ৩–৭
🔹 পৃষ্ঠা ৩: শব্দ–অৰ্থ
- ধ্ৰুং – (ধ্রুপদ, ধ্রুবপদ): ধুৰা, গীতৰ দোহাৰ, যিবোৰ মাজে মাজে পুনৰাবৃত্তি হয়
- তেজৰে – এৰা, ত্যাগ কৰা
- কমলাপতি – লক্ষ্মীপতি, বিষ্ণু, ভগৱান
- পৰভাত – প্রভাত, পুৱা
- নিন্দ – নিদ্ৰা, টোপনি, ঘুমটি
- চান্দ – চন্দ্র, জোন
- পেখোঁ – দেখোঁ, চাওঁ
- ৰয়নী – ৰজনী, ৰাতি
- হাম্বালাৱে – হেম্বেলিয়ায়
- ধেনু – পোৱালী হোৱা গাই, খীৰতী গাই
- তুৱা/তেৰি – তোৰ / তোমাৰ
- গোৱিন্দ – শ্রীকৃষ্ণৰ অন্য এটা নাম
- ধৱলী – বগা
- বৰণ – বৰ্ণ, ৰং
- কিৰণ – পোহৰ
- শতপত্র – পদুম
- বিকশিত – ফুলা, প্রস্ফুটিত
- ভ্ৰমৰ – ভোমোৰা
- দধি – দৈ
- গুণ – যশস্যা, স্বভাৱ, ধৰ্ম
- আসিল – আহিল
- ডাকে – মাতে
- লৈয়া – লৈ
- পতি – স্বামী
- বৎস – পোৱালী
- লৱনু – মাখন, লনী
- বেণু – বাঁহী, মুৰুলী
- সকালে – পুৱা
- মেলিয়ো – মুকলি কৰা, মেলা
- কহয় – কয়
- মাই – আই, মা
- বলৰাম – শ্ৰীকৃষ্ণৰ ককায়েকৰ নাম
- নন্দ – শ্ৰীকৃষ্ণৰ পিতৃ
- পাল – গৰু, ম’হ আদিৰ জাক
- গোপাল – শ্ৰীকৃষ্ণৰ আন এটা নাম
- ক্ষীৰ – তপতাই ঘন বা ডাঠ কৰা গাখীৰ
- ত্রিজগত – স্বৰ্গ, মর্ত্য আৰু পাতাল
- বিদূৰ – আঁতৰা, অধিক দূৰত থকা
- তিমিৰ – আন্ধাৰ, তমসা
- ব্রজবধূ – ব্ৰজধামৰ বোৱাৰী
- বাথান – গৰু আৰু ম’হৰ খুঁটি
- গোৱাল – গৰু, ম’হৰ প্ৰতিপালক
- সুৰভী – কামধেনু, ইচ্ছা কৰিলে যিহকে লাগে তাকে দিব পৰা গাই
- শিঙা – শিঙেৰে সজা ফুঁ দি বজোৱা এবিধ বাদ্য-যন্ত্র
- বজ – বাহিৰ
- ৰাখোৱাল – ৰখীয়া, গৰখীয়া
- ফেৰিয়া – ফালি
- গেল – গ’ল
- বিদূৰ – অধিক দূৰত থকা
🔹 পৃষ্ঠা ৪: ক – পাঠভিত্তিক ক্রিয়া
৩। তলৰ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ কোৱা আৰু লিখা:
(ক) বৰগীত ৰচনা কৰা মহাপুৰুষ দুজনাৰ নাম কি?
উত্তৰ: বৰগীত ৰচনা কৰা মহাপুৰুষ দুজনাৰ নাম হ’ল শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱ।
(খ) ‘তেজৰে কমলাপতি’ নামৰ বৰগীতটোৰ ৰচক কোন?
উত্তৰ: ‘তেজৰে কমলাপতি’ নামৰ বৰগীতটোৰ ৰচক হ’ল শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱ।
(গ) ‘তিমিৰ ফেৰিয়া’ কি বাজ হয়?
উত্তৰ: ‘তিমিৰ ফেৰিয়া’ ৰবিৰ কিৰণ (সূৰ্যৰ পোহৰ) বাজ হয়।
(ঘ) যশোদাই কৃষ্ণক পুৱা কিয় জগাইছিল?
উত্তৰ: ৰাতি পুৱাল, ব্ৰজবধূৱে দধি মথি কৃষ্ণৰ গুণ গাইছে, দাম-সুদামে নাম লৈ মাতিছে, বলৰাম উঠিছে, নন্দ বাথানলৈ গৈছে, গোৱালসকলে গৰুৰ পাল লৈ গৈছে, সুৰভী চৰাবলৈ যাব লগা সময় হ’ল — সেয়েহে যশোদাই কৃষ্ণক পুৱা জগাইছিল।
🔹 পৃষ্ঠা ৫: ক্রিয়া–কলাপ (অৱশিষ্ট)
৪। তলৰ পদ দুশাৰীত কোনে, কাক, কি কৈছে — নিজৰ কথাৰে লিখা:
পদ:
“নন্দ গেল বাথানে, গোৱাল গেল পাল।
সুৰভী চাৰিতে লাগে উঠৰে গোপাল॥”
উত্তৰ:
এই পদ দুশাৰীত মাতৃ যশোদাই নিজৰ পুত্ৰ শ্ৰীকৃষ্ণক (গোপাল) শুই থকাৰ পৰা জগাবলৈ কৈছে। তেওঁ কয় — পিতৃ নন্দ গৰু-ম’হৰ খুঁটিলৈ গ’ল, আন গোৱালসকল গৰুৰ জাক লৈ গ’ল। এতিয়া গৰু চৰাবলৈ যাব লগা সময় হ’ল, সেয়েহে তেওঁ গোপালক উঠিবলৈ কৈছে।
৫। শব্দ সম্ভাৰ আৰু অভিধান চাই তলৰ শব্দবোৰৰ অৰ্থ লিখা:
(পৃষ্ঠা ৩ৰ শব্দ অৰ্থ তালিকা অনুসৰি)
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| কমলাপতি | লক্ষ্মীপতি, বিষ্ণু, ভগৱান |
| তিমিৰ | আন্ধাৰ, তমসা |
| শতপত্র | পদুম |
| ভ্ৰমৰ | ভোমোৰা |
| ত্রিজগত | স্বৰ্গ, মর্ত্য আৰু পাতাল |
| ৰয়নী | ৰজনী, ৰাতি |
| ব্রজবধূ | ব্ৰজধামৰ বোৱাৰী |
| ডাকে | মাতে |
৬। বৰগীতটোত প্ৰকাশ পোৱা পুৱাৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰ:
গীতটোত এটা সুন্দৰ পুৱাৰ দৃশ্য বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাতি শেষ হোৱাৰ লগে লগে দিশবোৰ বগা (ধৱলী বৰণ) হৈ পৰিছে। সূৰ্যৰ পোহৰ (তিমিৰ ফেৰিয়া কিৰণ) আন্ধাৰ ফালি ওলাইছে। পদুম ফুলবোৰ ফুলি উঠিছে (শতপত্ৰ বিকশিত), আৰু সেই ফুলৰ চাৰিওফালে ভোমোৰাবোৰ উৰি ফুৰিছে। পৰিৱেশত এক পবিত্ৰ, শান্তিময় ভাৱ প্ৰকাশ পাইছে।
🔹 পৃষ্ঠা ৬: ক্রিয়া–কলাপ (অৱশিষ্ট)
৭। তলৰ ছবিখন চোৱা আৰু তাত প্ৰকাশ পোৱা কথাখিনি কোৱা।
উত্তৰ:
ছবিখনত এটা মনোমোহা সূৰ্যোদয়ৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। আকাশত চৰাইবোৰ উৰি আছে আৰু জলাশয়ত পদুম ফুল ফুলি আছে। প্ৰকৃতি সম্পূৰ্ণ পোহৰ আৰু সৌন্দৰ্যৰে ভৰিপূৰ্ণ।
৮। (ক) শব্দৰ আগত ‘ত্রি’ শব্দ লগাই নতুন শব্দ গঠন কৰা:
| শব্দ | নতুন শব্দ |
|---|---|
| জগত | ত্ৰিজগত |
| ভুজ | ত্ৰিভুজ |
| কাল | ত্ৰিকাল |
| নয়ন | ত্ৰিনয়ন |
| শূল | ত্ৰিশূল |
| কোণ | ত্ৰিকোণ |
(খ) তলত দিয়া শব্দবোৰৰ আগত ‘বি’ উপসৰ্গ লগাই নতুন শব্দ গঠন কৰি বাক্য ৰচনা কৰা:
| মূল শব্দ | নতুন শব্দ | বাক্য |
|---|---|---|
| মুখ | বিমুখ | বেয়া কাম কৰিলে সমাজৰ পৰা বিমুখ হ’ব লাগে। |
| দূৰ | বিদূৰ | পুৱাৰ পোহৰে ৰাতিৰ আন্ধাৰ বিদূৰ কৰে। |
| কিৰণ | বিকিৰণ | সূৰ্যই চাৰিওফালে পোহৰ বিকিৰণ কৰে। |
| নন্দ | বিনন্দ | তেওঁৰ বিনন্দীয়া হাঁহিটোৱে সকলোৰে মন মোহিলে। |
🔹 পৃষ্ঠা ৭: খ – ভাষা অধ্যয়ন (অৱশিষ্ট)
৯। তলৰ ব্ৰজাৱলী ভাষাত লিখা বাক্য চাৰিশাৰী আধুনিক অসমীয়ালৈ ৰূপান্তৰ কৰা:
| ব্ৰজাৱলী বাক্য | আধুনিক অসমীয়া ৰূপ |
|---|---|
| ৰয়নী বিদূৰ দিশ ধৱলী বৰণ। | ৰাতি আঁতৰি গ’ল আৰু দিশবোৰ বগা বৰণৰ হৈ পৰিল। |
| শতপত্র বিকশিত ভ্ৰমৰ উৰায়। | পদুম ফুল ফুলি উঠিছে আৰু ভোমোৰা উৰিছে। |
| দাম-সুদাম ডাকে তেৰি লৈয়া নাম। | দাম আৰু সুদামে তোমাৰ নাম লৈ মাতিছে। |
| ক্ষীৰ লৱনু লৈয়া শিঙা বেত বেণু। | গাখীৰ, মাখন, শিঙা, বেত আৰু বাঁহী লৈছে। |
১০। এটা শব্দত প্ৰকাশ কৰা:
| বৰ্ণনা | শব্দ |
|---|---|
| গৰু বন্ধা ঠাই | বাথান (বা গোহালি) |
| যিজন সকলোৰে মাজত প্ৰিয় | জনপ্ৰিয় |
| যিয়ে ৰাতি নেদেখে | কণা (বা নিশা-অন্ধ) |
| যাক সহজে লাভ কৰিব নোৱাৰি | দুৰ্লভ |
| যিজনে সকলো জানে | সৰ্বজ্ঞ |
| যিজনে বিষ্ণুক উপাসনা কৰে | বৈষ্ণৱ |
🔹 গ – জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ
১১। ‘বলৰাম’ শব্দটো বিচাৰি উলিয়াই লিখা:
উত্তৰ:
- শব্দটো হ’ল: বলৰাম
- প্ৰথম আখৰ দুটা: বল
- শেষৰ আখৰ দুটা: ৰাম
- প্ৰথম আৰু তৃতীয় আখৰ মিলি বুজায়: বৰ’ (ব + ৰা)
- দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় আখৰ মিলি বুজায়: ল’ৰা (ল + ৰা)
- চতুৰ্থ আৰু দ্বিতীয় আখৰ মিলি বুজায়: মল (ম + ল)