বায়ু আৰু আমাৰ চৌপাশ, Class-4, Environment Chapter 6, Assamese medium
পৃষ্ঠা ৪৭
কাৰ্যকলাপ: তোমাৰ হাতৰ তলুৱাৰ ওপৰত মুখেৰে এবাৰ ফুঁ মাৰি দিয়াচোন। হাতত কিবা লগা যেন অনুভৱ কৰিছানে?
উত্তৰ: হয়, হাতত বতাহ লগাৰ দৰে অনুভৱ কৰিছোঁ।
কাৰ্যকলাপ: পলিথিনৰ মোনা এটাৰ মুখখন খুলি ৰাখি… খোলা মুখখন বন্ধ কৰি দিয়া। পলিথিনৰ মোনাটো ফুলি উঠিলনে? কিয় ফুলি উঠিল?
উত্তৰ: হয়, পলিথিনৰ মোনাটো ফুলি উঠিল। ইয়াৰ ভিতৰত বায়ু সোমোৱাৰ কাৰণে ই ফুলি উঠিল।
কাৰ্যকলাপ: এটা খালী বটলৰ খোলা মুখখন… ডুবাই দিয়া। পানীৰপৰা বুবুৰণি ওলাইছেনে? যদি ওলাইছে, কিয়?
উত্তৰ: হয়, পানীৰপৰা বুবুৰণি ওলাইছে। বটলৰ ভিতৰত থকা বায়ু বুবুৰণি দি ওলাই যোৱাৰ বাবে এনে হৈছে।
পৃষ্ঠা ৪৮
কাৰ্যকলাপ: এটা গিলাচত পানী ভৰাই তাত শুকান মাটিৰ সৰু চপৰা এটা পেলাই দিয়া। পানীত বুৰুৰণি ওলোৱা দেখিছানে? এই বুৰুৰণিবোৰ কিহৰ বাবে ওলাইছে?
উত্তৰ: হয়, পানীত বুৰুৰণি ওলোৱা দেখিছোঁ। মাটিৰ চপৰাৰ ভিতৰত সোমাই থকা বায়ুখিনি ওলাই অহাৰ বাবে এই বুৰুৰণিবোৰ ওলাইছে।
কাৰ্যকলাপ: এতিয়া এই কার্যটো চক পেঞ্চিলৰ টুকুৰা বা শুকান ইটাৰ সৰু টুকুৰা এটা লৈ কৰা।
উত্তৰ: (এই কাৰ্যটো কৰি চালে দেখা যাব যে) চক পেঞ্চিল বা ইটাৰ টুকুৰা পানীত পেলাই দিলেও বুৰুৰণি উঠে, কাৰণ এইবোৰৰ ভিতৰতো বায়ু সোমাই থাকে।
কাৰ্যকলাপ: এটা বেলুন লোৱা আৰু ফুলোৱা। বেলুনটোৰ ভিতৰত কি সোমাল? তাৰ পিছত… বেলুনটোৰ মুখখন মেলি ধৰা। কিবা শব্দ শুনিছানে?
উত্তৰ: বেলুনটোৰ ভিতৰত বায়ু সোমাল। হয়, বেলুনৰ মুখখন খুলি দিয়াত তাৰ ভিতৰৰ বায়ু জোৰেৰে ওলাই আহি শব্দৰ সৃষ্টি কৰিছে।
কাৰ্যকলাপ: চকৰি এটা হাতত লৈ দৌৰ মাৰা। চকৰিটো ঘূৰিছিনে? যদি ঘূৰিছে কিয়?
উত্তৰ: হয়, চকৰিটো ঘূৰিছে। বায়ু চলাচল কৰাৰ বাবে (বতাহৰ বাবে) চকৰিটো ঘূৰে।
পৃষ্ঠা ৪৯
কাৰ্যকলাপ: মেজত দুডাল মমবাতি জ্বলোৱা।… তাৰে এডাল মমবাতি কাঁচৰ গিলাচেৰে ঢাকি দিয়া।… কি দেখিলা? গিলাচেৰে ঢাকি দিয়া মমডাল জ্বলি আছেনে? যদি নুমাই গ’ল, তাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰ: গিলাচেৰে ঢাকি দিয়া মমডাল কিছু সময় জ্বলি নুমাই গ’ল।
কাৰণ: জুই জ্বলি থাকিবলৈ অক্সিজেন গেছৰ প্ৰয়োজন। গিলাচৰ ভিতৰত থকা অলপ বায়ুৰ অক্সিজেনখিনি জ্বলি শেষ হোৱাৰ পিছত বাহিৰৰপৰা বায়ু সোমাব নোৱাৰাৰ ফলত মমডাল নুমাই গ’ল। [cite: 424-425]
কাৰ্যকলাপ: বিদ্যালয়ৰ ওচৰত বা অন্য ঠাইত থকা গৰু, ছাগলী, কুকুৰ আদি প্রাণী… পেটবোৰ যে উঠা-নমা কৰে, মন কৰিছানে?
উত্তৰ: হয়, মন কৰিছোঁ। [cite_start]ইহঁতে উশাহ-নিশাহ লোৱাৰ বাবে পেটবোৰ উঠা-নমা কৰা দেখা যায়।
কাৰ্যকলাপ: তোমাৰ নাকটোৰ ওচৰত হাতখন ধৰি নিশাহ এৰি দিয়া। হাতখনত কিবা লগা যেন অনুভৱ কৰিছানে? আকৌ এইবাৰ দীঘলকৈ উশাহ লোৱা। নাকৰ ভিতৰত কি সোমাল কোৱাচোন?
উত্তৰ: হয়, হাতখনত গৰম বতাহ লগা যেন অনুভৱ কৰিছোঁ। দীঘলকৈ উশাহ লওঁতে আমাৰ নাকৰ ভিতৰলৈ বায়ু সোমাল।
পৃষ্ঠা ৫০
প্ৰশ্ন: চিন্তা কৰি কোৱা-
* বায়ুত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমি গ’লে কি হ’ব?
উত্তৰ: বায়ুত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমি গ’লে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ জীয়াই থাকিবলৈ কষ্ট হ’ব, কাৰণ সকলো জীৱকে জীয়াই থাকিবলৈ অক্সিজেন লাগে।
* মাটিত থকা প্রাণী কেঁচু, আদিয়ে উশাহ ল’বলৈ অক্সিজেন ক’ৰ পৰা পায়?
উত্তৰ: মাটিত থকা প্ৰাণী কেঁচু আদিয়ে মাটিৰ ভিতৰত সোমাই থকা বায়ুৰ পৰা অক্সিজেন পায়।
* পানীত থকা প্রাণীয়ে অক্সিজেন ক’ৰ পৰা পায়?
উত্তৰ: পানীত থকা প্ৰাণীয়ে পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ থকা অক্সিজেনৰ পৰা উশাহ লয়।
প্ৰশ্ন: কার্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ কি কি কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয় জানি লওঁ আহা-
উত্তৰ: কার্বন-ডাই-অক্সাইড গেছৰ ব্যৱহাৰ:
* জুই নুমুৱাবলৈ কার্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
* উদ্ভিদে নিজৰ আহাৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ এই গেছ ব্যৱহাৰ কৰে।
পৃষ্ঠা ৫১
প্ৰশ্ন: আলোচনা কৰি উত্তৰ দিওঁ আহা- বায়ুত থকা কার্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ উদ্ভিদৰ বাবে কিয় প্রয়োজন? ই কি কামত সহায় কৰে? ইয়াৰ অভাৱ হ’লে উদ্ভিদৰ কি ক্ষতি হ’ব পাৰে?
উত্তৰ:
* বায়ুত থকা কার্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ উদ্ভিদৰ বাবে প্ৰয়োজন কাৰণ ইয়াৰ সহায়ত উদ্ভিদে নিজৰ আহাৰ তৈয়াৰ কৰি লয়।
* ই উদ্ভিদে আহাৰ প্ৰস্তুত কৰা কামত (সালোক সংশ্লেষণ) সহায় কৰে।
* ইয়াৰ অভাৱ হ’লে উদ্ভিদে আহাৰ তৈয়াৰ কৰিব নোৱাৰিব আৰু জীয়াই থাকিব নোৱাৰিব।
প্ৰশ্ন: বায়ু কেনেদৰে দূষিত হয় তাক জানি লওঁ আহা।
উত্তৰ: বায়ু দূষিত হোৱাৰ কাৰণসমূহ হ’ল:
* গছ-গছনি কমি গ’লে বায়ুত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমি যায়।
* কল-কাৰখানাৰ ধোঁৱা, খৰি, জাবৰ-জোঁথৰ বা গছৰ পাত পুৰিলে ওলোৱা ধোঁৱাই বায়ুত কার্বন-ডাই-অক্সাইডৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰে।
* আতছ-বাজী বা ফটকা জ্বলোৱা, প্লাষ্টিক পুৰা নাইবা চিগাৰেট খোৱাৰ ফলত বায়ু প্ৰদূষিত হয়।
* খেতি-বাতিত দিয়া ৰাসায়নিক কীটনাশক দ্ৰব্যৰ পৰাও বায়ু প্ৰদূষিত হয়।
* মানুহৰ হাঁচি-কাহৰ লগত ওলোৱা বীজাণু আদিও বায়ুৰ লগত মিহলি হৈ বায়ু প্ৰদূষিত কৰে।
প্ৰশ্ন: বায়ু প্ৰদূষিত হ’লে আমাৰ কি কি অসুবিধা হ’ব পাৰে-
উত্তৰ: বায়ু প্ৰদূষণৰ ফলত এলার্জি, হাপানী, চৰ্দি, কাহ-জ্বৰ, শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ কষ্ট, চকু জলা-পোৰা কৰা, হাঁও-ফাঁওৰ ৰোগ আদি হ’ব পাৰে। ই উদ্ভিদ আৰু আন প্ৰাণীৰো ক্ষতি কৰে।
পৃষ্ঠা ৫২
প্ৰশ্ন: চিন্তা কৰি সিদ্ধান্ত লওঁ আহা- কম দূৰত্বৰ ঠাইলৈ যোৱাৰ সময়ত গাড়ী অথবা মটৰ চাইকেল ব্যৱহাৰ কৰা উচিতনে?
উত্তৰ: কম দূৰত্বৰ ঠাইলৈ যোৱাৰ সময়ত গাড়ী অথবা মটৰ চাইকেল ব্যৱহাৰ কৰা উচিত নহয়। কাৰণ গাড়ী-মটৰ কমকৈ ব্যৱহাৰ কৰিলে বায়ু প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিব পৰা যায়।
কাৰ্যকলাপ: ‘বায়ু প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিব পাৰি।’ সেই বিষয়ে সজাগতা আনিবলৈ শ্লোগান লিখি প’ষ্টাৰ তৈয়াৰ কৰা।
উত্তৰ: (এইটো এটা অংকন কাৰ্য। প’ষ্টাৰৰ বাবে কেইটামান নমুনা শ্লোগান হ’ল:)
* “গছপুলি ৰোৱক, বায়ু শুদ্ধ কৰক।”
* “প্লাষ্টিক নুপুৰিব, পৰিৱেশ বচাওক।”
* “শুদ্ধ বায়ু সেৱন কৰক, সুস্থ জীৱন যাপন কৰক।”
পৃষ্ঠা ৫৩ (অনুশীলনী)
১। উত্তৰ লিখা –
(ক) বায়ু কি?
উত্তৰ: বায়ু হ’ল এটা গেছীয় মিশ্র পদার্থ যিটো সকলোতে আছে। [cite: 400-401]
(খ) জুই জ্বলাত সহায় কৰা গেছবিধৰ নাম কি?
[cite_start]উত্তৰ: জুই জ্বলাত সহায় কৰা গেছবিধৰ নাম হ’ল অক্সিজেন।
(গ) উশাহত লোৱা বায়ু কেনে হ’ব লাগে?
উত্তৰ: উশাহত লোৱা বায়ু শুদ্ধ বা প্ৰদূষণমুক্ত হ’ব লাগে।
(ঘ) বতাহ কাক বোলে?
উত্তৰ: চলাচল কৰা বায়ুকে বতাহ বোলে।
২। খালী ঠাই পূৰ কৰা-
(ক) বায়ু আমি চকুৰে দেখা নাপাওঁ।
(খ) জোৰেৰে বলা বতাহক ধুমুহা বোলে।
(গ) উদ্ভিদে বায়ুৰপৰা নাইট্ৰ’জেন গেছ সংগ্ৰহ কৰি প্ৰ’টিন তৈয়াৰ কৰে।
(ঘ) দূষিত বায়ু স্বাস্থ্যৰ বাবে হানিকাৰক।
৩। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিয়াই ‘✓’ চিন দিয়া-
(ক) নিৰ্মল বায়ুৰ বৰণ আছে/নাই।
(খ) বায়ু আমি দেখোঁ/অনুভৱ কৰোঁ।
(গ) জীয়াই থাকিবলৈ সকলো প্রাণী আৰু উদ্ভিদক বায়ু লাগে।
(ঘ) প্ৰদূষিত বায়ু স্বাস্থ্যৰ বাবে হানিকাৰক হয়।
৪। বায়ুৰ চাৰিটা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ: বায়ুৰ চাৰিটা ব্যৱহাৰ হ’ল:
১. সকলো উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীয়ে উশাহ-নিশাহ ল’বলৈ বায়ু (অক্সিজেন) ব্যৱহাৰ কৰে।
২. জুই জ্বলাত সহায় কৰিবলৈ বায়ুৰ অক্সিজেন গেছ ব্যৱহাৰ হয়।
৩. উদ্ভিদে আহাৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ বায়ুৰ কার্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ ব্যৱহাৰ কৰে।
৪. নাইট্ৰ’জেন গেছ ৰাসায়নিক সাৰ প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৫। (ক) দূষিত বায়ুৰপৰা হ’ব পৰা তিনিবিধ বেমাৰৰ নাম লিখা?
উত্তৰ: দূষিত বায়ুৰপৰা হ’ব পৰা তিনিবিধ বেমাৰ হ’ল – হাপানী, কাহ-জ্বৰ, আৰু হাঁও-ফাঁওৰ ৰোগ।
৫। (খ) বায়ু প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ চাৰিটা উপায় লিখা।
উত্তৰ: বায়ু প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ চাৰিটা উপায় হ’ল:
১. গছ-গছনি বেছিকৈ ৰোপণ কৰা।
২. জাবৰ-জোঁথৰ বা প্লাষ্টিক নুপুৰি পচন সাৰৰ গাঁতত পেলোৱা।
৩. গাড়ী-মটৰ কমকৈ ব্যৱহাৰ কৰা।
৪. কল-কাৰখানাৰপৰা ওলোৱা দূষিত পদাৰ্থবোৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
৫। (গ) পার্থক্য লিখাঃ ধুমুহা আৰু ফিৰফিৰীয়া বতাহ।
উত্তৰ: বায়ু চলাচল কৰিলে বতাহ বোলে। যেতিয়া বতাহ বৰ জোৰেৰে বলে, তেতিয়া তাক ধুমুহা বুলি কোৱা হয়। আনহাতে, যেতিয়া বতাহ লাহে লাহে বলে, তেতিয়া তাক ফিৰফিৰীয়া বতাহ (বা মৃদু বতাহ) বুলি কোৱা হয়।
৬। পানীত মাটিৰ চপৰা এটা পেলাই দিলে বুৰবুৰণি উঠে কিয়?
উত্তৰ: মাটিৰ চপৰাৰ ভিতৰত বায়ু সোমাই থাকে। যেতিয়া মাটিৰ চপৰাটো পানীত পেলো
ৱা হয়, তেতিয়া সেই খালী ঠাইবোৰ পানীৰে পূৰ হয় আৰু ভিতৰত সোমাই থকা বায়ুখিনি বুৰবুৰণি আকাৰে ওলাই আহে।