শিশুলীলা
✍️ প্রশ্নাবলী (Prashnawali)
১। অতি চমু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ লিখা :
(ক) কৃষ্ণগীত গোৱা সুন্দৰীগৰাকী কোন?
Ans.কৃষ্ণগীত গোৱা সুন্দৰীগৰাকী হৈছে নন্দৰজাৰ পত্নী যশোদা বা নন্দ জায়া।
(খ) কাৰ কৰ্ণৰ কুণ্ডলৰ কথা কৈছে?
Ans.যশোদাগৰাকীৰ কৰ্ণৰ কুণ্ডলৰ কথা কৈছে।
(গ) ইয়াত কাৰ অৰুণ অধৰৰ কথা কৈছে?
Ans.ইয়াত শিশু কৃষ্ণৰ অৰুণ অধৰৰ কথা কৈছে।
(ঘ) মথনি’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
Ans ‘মথনি’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে গাখীৰ ঘুঁটিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এবিধ সঁজুলি।
(ঙ) ইয়াত কাৰ জৰীৰ নাটনি হৈছে?
Ans.ইয়াত যশোদাগৰাকীৰ জৰীৰ নাটনি হৈছে, যি জৰীৰে তেওঁ কৃষ্ণক উডুখলে বান্ধিবলৈ বিচাৰিছিল।
(চ) কাৰ কেয়ূৰ কঙ্কণৰ ‘ৰুণ ঝুণ’ শব্দৰ কথা ইয়াত কোৱা হৈছে?
Ans.যশোদাগৰাকীৰ কেয়ূৰ কঙ্কণৰ ‘ৰুণ ঝুণ’ শব্দৰ কথা ইয়াত কোৱা হৈছে।
২। ‘শিশুলীলা’ পাঠটিত ফুটি উঠা শ্রীকৃষ্ণৰ মানৱীয় ৰূপৰ বিষয়ে নিজৰ ভাষাৰে লিখা।
Ans.’শিশুলীলা’ পাঠটিত শ্ৰীকৃষ্ণৰ চিৰন্তন শিশুৰ এক মোহনীয় ৰূপ বা মানৱীয় লীলা ফুটি উঠিছে। এই লীলাত কৃষ্ণ হৈ পৰিছে আমাৰ চিনাকি এক শিশুৰ দুষ্টালিৰ প্ৰতীক:
মাতৃৰ প্ৰতি থকা মৰম আৰু অভিমান: মাক যশোদা দুগ্ধ উথলি পৰাত তেওঁক এৰি যোৱাৰ বাবে কৃষ্ণৰ খং উঠে আৰু তেওঁ কোপত অৰুণ অধৰ কঁপি উঠে।
শিশু সুলভ দুষ্টালি: তেওঁ দাঁত কামুৰি জোৰকৈ শিলাৰে দধিৰ ভাণ্ড ভাঙি পেলায়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ কোঠাত সোমাই লৱণু চুৰি কৰি বা সিঁচিৰাই খায়, আনকি শিকিয়াৰ পৰা নমাই আনি বান্দৰকো দলি মাৰি দিয়ে।
ভয় আৰু পলায়ন: যশোদা হাতেৰে লাঠী লৈ মাৰিবলৈ অহা দেখি, কৃষ্ণ ভয়ত শঙ্কিত নয়নেৰে উডুলৰ পৰা নামি দৌৰ মাৰে। তেওঁ মাকৰ ভয়তে ধৰা নিদিয়াকৈ পলাই ফুৰে।
মাতৃৰ শ্ৰম দেখি আত্মসমৰ্পণ: যেতিয়া তেওঁ দেখে যে পিছে পিছে খেদি থকা মাক যশোদাৰ শ্ৰোণী ভৰত গতি আক্ৰান্ত হৈছে আৰু খোপা মেলান হৈ মালতীৰ থোপা খহি পৰিছে, তেতিয়া তেওঁ কান্দি কান্দি চকু মুদি ধৰি আত্মসমৰ্পণ কৰে।
৩। শংকৰদেৱৰ মহত্ত্বম সৃষ্টি ‘কীৰ্তন-ঘোষা’ৰ বিষয়ে এটি চমুটোকা লিখা।
Ans.’কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ হৈছে নৱ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰচাৰক শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ কীৰ্তিস্তম্ভ।
মূল বিষয়: এই গ্ৰন্থখনিত শ্ৰীকৃষ্ণৰ মহিমা আৰু বিভিন্ন লীলাসমূহ পদ আকাৰে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ‘শিশুলীলা’ পাঠটিত ভক্তিৰসৰ অমৃত নিজৰা প্ৰবাহিত হৈছে।
ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য: ‘কীৰ্ত্তন-ঘোষা’ মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ এক মূল ভিত্তি। ধৰ্মৰ লগতে সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ প্ৰচাৰৰ অৰ্থেও সংস্কৃত গ্ৰন্থ অধ্যয়ন কৰি তাৰ পৰা তত্ত্বকথা আয়ত্ত কৰি ইয়াৰ পদসমূহ ৰচনা কৰিছিল।
সাহিত্যিক গুৰুত্ব: ইয়াৰ অনুপম বৰ্ণনাৰীতি, মনোৰম ছন্দ আৰু শব্দ ব্যৱহাৰৰ সুষমাই এই গ্ৰন্থখনিক এক সুকীয়া গাম্ভীৰ্য প্ৰদান কৰিছে। এই গ্ৰন্থৰ যোগেদি শংকৰদেৱে অসমীয়া সাহিত্যৰ ভঁৰাল চহকী কৰি থৈ যায়।
৪। ‘শিশুলীলা’ পাঠটিৰ অন্তর্নিহিত তাৎপর্য বুজাই লিখা।
Ans.’শিশুলীলা’ পাঠটিৰ অন্তর্নিহিত তাৎপৰ্য হৈছে ভক্তিৰসৰ প্ৰকাশ আৰু ভগৱানৰ পৰমপুৰুষ স্বৰূপৰ ইংগিত।
ভক্তিৰ মহত্ত্ব: পাঠটিৰ মূল তাৎপৰ্য হ’ল বাল্যলীলাৰ আঁৰত লুকাই থকা জগত সৃষ্টিকাৰী ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি। যশোদাৰ অচলা ভক্তিৰ বলত জগতৰ স্ৰষ্টা পৰম ব্ৰহ্ম কৃষ্ণক তেওঁ পুত্ৰৰূপে লাভ কৰিছে।
ঐশ্বৰিকতা আৰু মানৱতাৰ মিলন: কবিয়ে কৃষ্ণৰ মানৱীয় লীলাৰ (শিশু সুলভ দুষ্টালি) কথা কৈছে যদিও তাৰ আঁৰত তেওঁৰ ভগৱানৰ পৰমপুৰুষ স্বৰূপৰ ইংগিত দিছে।
পৰম ব্ৰহ্মৰ ভয়: শ্ৰীকৃষ্ণ হৈছে আদি অন্ত পূৰ্ব্বাপৰ নথকা পূৰ্ণব্ৰহ্ম জগত ঈশ্বৰ। অথচ সেই পৰম ব্ৰহ্মই মাতৃ যশোদাৰ ভয়ত পলাই ফুৰিছে। এই কথাষাৰেই প্ৰমাণ কৰে যে ভক্তৰ মৰম আৰু ভক্তিৰ আগত ঈশ্বৰো বন্দী।
৫। ‘তাহাঙ্ক তনয় মানি বলে। যশোদা বান্ধন্ত উডুখলে।’ কথাষাৰৰ অন্তর্নিহিত তাৎপর্য বুজাই লিখা।
Ans.এই কথাষাৰৰ অন্তর্নিহিত তাৎপৰ্য হ’ল ভক্তৰ বাৎসল্য প্ৰেমৰ শক্তি আৰু ঈশ্বৰৰ ভক্তাধীনতা।
ঐশ্বৰিকতাৰ ওপৰত বাৎসল্য: কৃষ্ণ হৈছে আদি অন্ত পূৰ্ব্বাপৰ নথকা পূৰ্ণব্ৰহ্ম জগত ঈশ্বৰ— যাক যোগীয়েও ধ্যানত পাব নোৱাৰে। কিন্তু যশোদাই নিজৰ পুতেক জ্ঞান কৰি বলপূৰ্বকভাৱে তেওঁক উডুখলে বান্ধিবলৈ ওলাইছে।
ঈশ্বৰৰ ভক্তাধীনতা: জগতৰ স্ৰষ্টা পৰম ব্ৰহ্ম হৈও তেওঁ মাতৃ যশোদাৰ পুত্ৰৰূপে ধৰা দিছে। এই লীলাৰ মাজেৰে কবিয়ে প্ৰকাশ কৰিছে যে ভক্তিৰ শক্তি ইমান প্ৰবল যে ভক্তৰ বাৎসল্য প্ৰেমৰ আগত স্বয়ং ভগৱানো শিশুৰ দৰে ভয়ত পলায়ন কৰিবলৈ বাধ্য হয় আৰু ভক্তৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিবলৈ তেওঁলোকে বিচৰা ৰূপ লয়।
৬। ‘নাহি আদি অন্ত পূর্বাপৰ। পূর্ণব্রহ্ম জগত ঈশ্বৰ।।’-ইয়াত কবিয়ে শিশু কৃষ্ণৰ ঐশ্বৰিক গুণৰ প্ৰকাশ কেনেদৰে কৰিছে বুজাই লিখা।
Ans.এই বাক্যশাৰীৰ দ্বাৰা কবিয়ে শিশু কৃষ্ণৰ ঐশ্বৰিক গুণৰ প্ৰকাশ এনেদৰে কৰিছে:
পূৰ্ণব্ৰহ্ম আৰু জগতৰ ঈশ্বৰ: কবিয়ে কৈছে যে এই শিশু কৃষ্ণই হৈছে পূৰ্ণব্ৰহ্ম আৰু জগত ঈশ্বৰ। অৰ্থাৎ, তেওঁ হৈছে সৃষ্টিৰ মূল সত্তা, যাৰ পৰা সকলো সৃষ্টি হৈছে আৰু তেৱেঁই হৈছে জগতৰ স্ৰষ্টা।
আদি-অন্তহীন সত্তা: তেওঁ নাহি আদি অন্ত পূৰ্ব্বাপৰ। অৰ্থাৎ, তেওঁৰ আৰম্ভণিও নাই, শেষো নাই, তেওঁ সময়ৰ ঊৰ্ধ্বত চিৰন্তন।
যোগীৰ বাঞ্ছিত: ইয়াৰ পূৰ্বৰ পদত কৈছে যে তেৱেঁই সেই সত্তা যাক যোগীয়েও ধ্যানত পাব নোৱাৰে।
এই বাক্যশাৰীসমূহৰ মাজেৰে কবিয়ে শিশু কৃষ্ণৰ মানৱীয় দুষ্টালিৰ আঁৰত লুকাই থকা ভগৱানৰ পৰমপুৰুষ স্বৰূপৰ ইংগিত দিছে।
৭। ব্যাখ্যা কৰা:
(ক) যাক যোগী নপাৱে ধ্যানত। হেন হৰি পলান্ত ভয়ত।।
Ans.প্ৰসংগ: এই বাক্যশাৰীয়ে পৰম ব্ৰহ্ম শ্ৰীকৃষ্ণৰ ভক্তাধীনতা আৰু বাৎসল্য প্ৰেমৰ শক্তিৰ মহত্ত্ব বুজাইছে।
ব্যাখ্যা: ‘যাক যোগী নপাৱে ধ্যানত’— এই বাক্যৰ দ্বাৰা বুজোৱা হৈছে যে শ্ৰীকৃষ্ণ হৈছে সেৱকৰ ধ্যান আৰু যোগ সাধনাতো সহজে নোপোৱা সেই পূৰ্ণব্ৰহ্ম জগত ঈশ্বৰ। অথচ, সেই ‘হেন হৰি’য়ে সাধাৰণ মানৱী মাতৃ যশোদাৰ হাতত লাঠী দেখি ভয়ত পলাই ফুৰিছে। ইয়াৰ তাৎপৰ্য এয়ে যে ঈশ্বৰে তেওঁৰ ঐশ্বৰিকতা ত্যাগ কৰি ভক্তৰ প্ৰতি থকা মৰমৰ বাবেই সাধাৰণ শিশুৰ দৰে আচৰণ কৰিছে।
(খ) ভাণ্ড ভাঙ্গি আবে যাইবি কোথা। খাইবো আজি কৃষ্ণ তোৰ মাথা।।
Ans.প্ৰসংগ: এই বাক্যশাৰী মাতৃ যশোদাৰ পুত্ৰৰ দুষ্টালিত খং আৰু মৰমৰ মিশ্ৰিত অভিব্যক্তি।
ব্যাখ্যা: শ্ৰীকৃষ্ণই দধিভাণ্ড ভাঙি লৱণু চুৰি কৰি খোৱাৰ বাবে যশোদাই খঙত খেদি ফুৰিছে। যেতিয়া কৃষ্ণ ধৰা পৰে, যশোদাই তেওঁক কৈছে যে দধিভাণ্ড ভাঙি এতিয়া ক’লৈ পলাই যাবি? মই আজি তোৰ মূৰটো খাম! আচলতে মাকৰ এই ভাবুকিটো হৈছে পুত্ৰৰ দুষ্টালিত বাৎসল্য প্ৰেমত সোমাই অহা এক গভীৰ মৰমৰ প্ৰকাশহে। এই ভয় দেখুৱাই তেওঁ কৃষ্ণক দুষ্টালি নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰিছে।
(গ) পাচে পাচে যশোদা খেদন্ত। ভয়ে লাগ মাৱক নেদন্ত।।
Ans.প্ৰসংগ: এই বাক্যশাৰীয়ে মাক আৰু পুতেকৰ মাজত হোৱা শিশু সুলভ খেল আৰু কৃষ্ণৰ মানৱীয় ৰূপৰ প্ৰকাশ।
ব্যাখ্যা: দধিভাণ্ড ভঙাৰ পিছত যশোদাই লাঠী লৈ পুত্ৰৰ পাচে পাচে খেদিছে। কিন্তু কৃষ্ণই মাকৰ হাতত ধৰা নিদিয়াকৈ ভয়ে ভয়ে পলাই ফুৰিছে। ইয়াৰ দ্বাৰা দেখা গৈছে যে জগতৰ স্ৰষ্টা পৰম ব্ৰহ্ময়ো মাতৃৰ বাৎসল্য প্ৰেমৰ আগত এজন সাধাৰণ শিশুৰ দৰে ভয়ত পলায়ন কৰিছে।
৮। ‘শিশুলীলা’ পাঠৰ আধাৰত শ্ৰীকৃষ্ণৰ নানা ধৰণৰ কাৰ্যৰ বিষয়ে নিজৰ ভাষাৰে বিৱৰি লিখা।
Ans.’শিশুলীলা’ পাঠত শ্ৰীকৃষ্ণৰ নানা ধৰণৰ কাৰ্যসমূহ:
মাতৃৰ মথনিত বাধা: মাক যশোদাই যেতিয়া দধি মথি আছিল, তেতিয়া কৃষ্ণই আহি মথনিত ধৰি বাধা দিছিল আৰু মাকক আৰু দধি মথিবলৈ নিদিলে।
দধিভাণ্ড ভঙা: মাক দুগ্ধ উথলি পৰাৰ বাবে আঁতৰি যোৱাত, খঙত তেওঁ দাঁতেৰে কামুৰি জোৰকৈ শিলাৰে দধিৰ ভাণ্ড ভাঙি পেলালে।
লৱণু চুৰি আৰু বিতৰণ: তেওঁ কোঠাৰ ভিতৰত সোমাই উডুলৰ ওপৰত বহি লৱণু চুৰি কৰি খালে। ইয়াৰ লগতে শিকিয়াৰ পৰা নমাই আনি বান্দৰকো দলি মাৰি দিলে।
পলায়ন আৰু আত্মসমৰ্পণ: মাক লাঠী লৈ খেদি অহা দেখি ভয়ত পলাই ফুৰিলে আৰু মাকৰ হাতত ধৰা নিদিলে। কিন্তু মাক শ্ৰমকাতৰ হোৱা দেখি তেওঁ কান্দি কান্দি চকু মুদি ধৰি আত্মসমৰ্পণ কৰিলে।
৯। ‘মহাকোপে কোঠা পশিলন্ত সিঞ্চিৰাই লৱণু ভুজন্ত।।’- কোনে অতি খঙেৰে কোঠাত সোমাইছিল? তেওঁ কিয় লৱণুবোৰ চাৰিওফালে ছটিয়াই খাইছিল বুজাই লিখা।
কোনে অতি খঙেৰে কোঠাত সোমাইছিল?
Ans.শিশু শ্ৰীকৃষ্ণই অতি খঙেৰে কোঠাত সোমাইছিল।
মাতৃ যশোদা যেতিয়া দধি মথি আছিল, তেতিয়া কৃষ্ণই মথনিত ধৰি তেওঁক বাধা দিছিল আৰু মাক যশোদাইও পুত্ৰৰ মুখলৈ চাই স্তন পান কৰিবলৈ দিছিল。
কিন্তু এনেতে দুগ্ধ উথলি পৰাত যশোদাই কৃষ্ণক এৰি দুগ্ধ নমাবলৈ লৰালৰিকৈ গৈছিল。
স্তন পান কৰিবলৈ নোপোৱাত শিশু কৃষ্ণৰ অতিশয় খং উঠে আৰু তেওঁ দাঁত কামুৰি শিলাৰে দধিভাণ্ড ভাঙি পেলায়।
সেই মহাকোপ বা অতি খঙৰ বাবেই তেওঁ কোঠাত সোমাই লৱণু চুৰি কৰি তাৰ পৰিমাণ বা ভালদৰে খোৱাৰ প্ৰতি মনোযোগ নিদি সিঁচিৰাই ছটিয়াই লৱণুবোৰ খাইছিল।
১০। কৃষ্ণক ধৰিবলৈ গৈ যশোদাৰ কেনে অৱস্থা হৈছিল বুজাই লিখা।
Ans. কৃষ্ণক ধৰিবলৈ গৈ যশোদাৰ নিম্নলিখিত অৱস্থা হৈছিল:
আক্ৰান্ত গতি: শ্ৰীকৃষ্ণক ধৰিবলৈ পিছে পিছে খেদি যাওঁতে যশোদাগৰাকীৰ শ্ৰোণী ভৰে (নিতম্ব বা তপিনাৰ ভৰত) তেওঁৰ গতি আক্ৰান্ত হৈছিল。
কেশ মেলান: বেগাই খেদাৰ বাবে তেওঁৰ খোপা মেলান ভৈল (খুলি গৈছিল)।
ফুল খহি পৰা: মেল খোৱা খোপা টানি ধৰিব নোৱৰাত তাতে লগোৱা মালতীৰ থোপা খহি পৰিছিল।
শ্ৰমকাতৰ: কৃষ্ণই এই অৱস্থা দেখি বুজি পাইছিল যে তেওঁৰ মাতৃ শ্ৰমকাতৰ হৈ পৰিছে। এই শ্ৰম দেখিহে কৃষ্ণই পলাই থকাৰ পৰা ৰৈ কান্দি চকু মুদি দিছিল।
১১। তলত দিয়া শব্দবোৰৰ এটা বা দুটাকৈ সমার্থক শব্দ লিখা (টেবুল নোহোৱা, ডেশ ব্যৱহাৰ):
দধি – দৈ, ক্ষীৰ
বস্ত্ৰ – কাপোৰ, অম্বৰ, বাস
কৰ্ণ – কাণ
অৰুণ – ৰঙা, লোহিত
বদন – মুখ, আনন
লৱণু – মাখন, ননী
কোপ – খং, ক্ৰোধ
দশন – দাঁত
দুগ্ধ – গাখীৰ, ক্ষীৰ
ঈশ্বৰ – পৰমব্ৰহ্ম, ভগৱান, প্ৰভু
—
১২। তলৰ পুৰণি অসমীয়া শব্দবোৰৰ আধুনিক ৰূপ (ডেশ ব্যৱহাৰ):
তাহাঙ্ক – তেওঁক
নোজোৰে – নোজোৰে (জোৰা নহয়, নাটনি হয়)
খসি – খহি
ৰহিল – ৰ’ল
আসি – আহি
ভৈলা – হ’ল
আসন্ত – আহে
শিলায়ে – শিলাৰে
কাম্পে – কঁপে
মাৱক – মাকক
বসি – বহি
প্রয়াসি – যত্ন কৰি
খেদন্ত – খেদে
—
১৩। তলৰ শব্দকেইটাত কি কাৰণত মূদ্ধন্য ‘ণ’ আৰু মূদ্ধন্য ‘ষ’ হৈছে:
অৰুণ – ৰ-কাৰৰ পিছত থকা দন্ত্য ‘ন’ মূৰ্ধন্য ‘ণ’ হৈছে।
কঙ্কণ – ট-বৰ্গৰ বৰ্ণৰ প্ৰভাবে ‘ন’ → ‘ণ’।
কৰ্ণ – ৰ-কাৰৰ পিছত থকা দন্ত্য ‘ন’ মূৰ্ধন্য ‘ণ’ হৈছে।
শ্রোণী – ৰ-কাৰৰ পিছত থকা দন্ত্য ‘ন’ মূৰ্ধন্য ‘ণ’ হৈছে।
ভাণ্ড – ট-বৰ্গৰ প্ৰভাৱত ‘ন’ → ‘ণ’।
নিষেধি – ইকাৰৰ পিছত থকা দন্ত্য ‘স’ মূৰ্ধন্য ‘ষ’ হৈছে।
—
১৪। পাঠটোত থকা অসমাপিকা ক্রিয়া শব্দ পাঁচটা:
স্মৰি
পিন্ধি
ধৰিয়া
কামুৰি
হাসিয়া
ভুঞ্জন্ত
জানিল
লৈলা
(যিকোনো পাঁচটা লিখিব পাৰি)