📘 পাঠঃ ১০ – মৌর্য যুগৰ পৰৱৰ্তী ভাৰতবৰ্ষ
সপ্তম শ্ৰেণী সমাজ বিজ্ঞান
—
⭐ ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৯৭)
প্ৰশ্ন: মৌৰ্য সকলৰ পাছত মগধত ৰাজত্ব কৰা ৰাজবংশ কেইটাৰ নাম ক্রমানুসাৰে লিখা।
উত্তৰ: মৌৰ্য সকলৰ পাছত মগধত ৰাজত্ব কৰা ৰাজবংশ কেইটা হ’ল ক্ৰমে শুঙ্গবংশ আৰু কাণ্ববংশ।
প্ৰশ্ন: সাতবাহনসকলে ক’ত ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰ: সাতবাহনসকলে দক্ষিণ ভাৰতত (দাক্ষিণাত্যত) ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল।
প্ৰশ্ন: কলিঙ্গ ৰাজ্য বৰ্তমান ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰ: কলিঙ্গ ৰাজ্য বৰ্তমান উৰিষ্যাত অৱস্থিত।
—
⭐ ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৯৮)
প্ৰশ্ন: সাহিত্যত নীতি শিক্ষাৰ গুৰুত্ব বুলিলে কি বুজা? (৫০ শব্দৰ ভিতৰত)
উত্তৰ: সাহিত্যত নীতি শিক্ষাৰ গুৰুত্ব হ’ল এনেধৰণৰ ৰচনা, যিয়ে পাঠকক সামাজিক, নৈতিক আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ বিষয়ে জ্ঞান দিয়ে। ই মানুহক ভাল-বেয়া, উচিত-অনুচিতৰ পাৰ্থক্য বুজিবলৈ শিকায় আৰু আদৰ্শ জীৱন গঢ়াত সহায় কৰে।
প্ৰশ্ন: চোল, চেৰা আৰু পাণ্ড্য ৰাজ্য বৰ্তমান কোনদুটা দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ অংশ?
উত্তৰ: চোল, চেৰা আৰু পাণ্ড্য ৰাজ্যই বৰ্তমানৰ তামিলনাডু আৰু কেৰালা ৰাজ্যৰ অংশসমূহ সামৰি লৈছিল।
—
⭐ ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১০১)
প্ৰশ্ন: অসমৰ কোনখন ঠাইকে “প্ৰাচ্যৰ ম্যানচেষ্টাৰ” বুলিয়ে কোৱা হয়?
উত্তৰ: অসমৰ শুৱালকুছি ঠাইকে প্ৰাচ্যৰ ম্যানচেষ্টাৰ বুলিয়ে কোৱা হয়।
প্ৰশ্ন: ‘মৃৎপাত্র’ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: ‘মৃৎপাত্র’ বুলিলে মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা বাচন-বৰ্তন বা পাত্ৰক বুজা।
প্ৰশ্ন: তোমাৰ অঞ্চলত উপলব্ধ কেইটামান মৃৎপাত্রৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: আমাৰ অঞ্চলত উপলব্ধ কেইটামান মৃৎপাত্ৰ হ’ল—কলহ, চৰু, টেকেলী, চাকি, ধূপদানি, ফুলদানি আদি।
—
📝 অনুশীলনী
১। উত্তৰ দিয়া:
(ক) শুঙ্গবংশৰ পিছত উত্তৰ ভাৰতত কোন বংশে ৰাজত্ব কৰিছিল?
উত্তৰ: কাণ্ববংশে ৰাজত্ব কৰিছিল।
(খ) সাতবাহনসকলে ভাৰতৰ কোন অংশত ৰাজত্ব কৰিছিল?
উত্তৰ: দক্ষিণ ভাৰতত।
(গ) কলিঙ্গ ৰাজ্য বৰ্তমান কি নামেৰে জনা যায়?
উত্তৰ: উৰিষ্যা নামেৰে।
(ঘ) ‘ত্ৰিৰাজ্য’ বুলিলে কোনকেইখন ৰাজ্যক বুজায়?
উত্তৰ: চোল, চেৰা আৰু পাণ্ড্য — এই তিনিখন ৰাজ্যক।
(ঙ) কুষাণ বংশৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ৰজা কোন?
উত্তৰ: কণিষ্ক।
—
২। উত্তৰ লিখা:
(ক) সাতবাহনসকলৰ ৰাজত্বকালত কাৰকাৰ লগত বাণিজ্যিক সম্বন্ধ স্থাপন হৈছিল?
উত্তৰ: সাতবাহনসকলৰ দিনত ৰোমান সাম্ৰাজ্য আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ দেশসমূহৰ লগত বাণিজ্যিক সম্বন্ধ স্থাপন হৈছিল।
(খ) কণিষ্কৰ শাসনকালত বৌদ্ধ ধৰ্ম কেইটা ভাগত ভাগ হৈছিল? নাম লিখা।
উত্তৰ: বৌদ্ধ ধৰ্ম হীনযান আৰু মহাযান—এই দুটা ভাগত ভাগ হৈছিল।
(গ) সংগম সাহিত্য কেইপ্ৰকাৰৰ?
উত্তৰ: সংগম সাহিত্য দুপ্ৰকাৰ — বৰ্ণনাত্মক সাহিত্য আৰু নীতি-শিক্ষামূলক সাহিত্য।
(ঘ) কুষাণ যুগৰ দুটা শিল্প-কলাৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: মথুৰা শিল্পকলা আৰু অমৰাৱতী শিল্পকলা।
(ঙ) জলসিঞ্চনৰ দুটা ব্যৱস্থাৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: নলা, কুঁৱা, পুখুৰী, কৃত্রিম জলাশয়। (যিকোনো দুটা)
(চ) মৌৰ্যৰ পৰৱৰ্তী যুগত গাঁৱত কোন ধৰণৰ বৃত্তিজীৱী লোক থাকে? দুটা নাম লিখা।
উত্তৰ: কুমাৰ (মৃৎশিল্পী), কমাৰ (লোহাৰ), বাঢ়ৈ (কাঠ মিস্ত্ৰী), শিপিনী—যিকোনো দুটা।
—
৩। ‘ক’ অংশৰ লগত ‘খ’ অংশ মিলাও:
মহামেঘবাহন — কলিঙ্গ
অন্ধ্ৰৰ আন এখন নাম — সাতবাহন
ইন্দো-গ্ৰীকসকলৰ বিখ্যাত ৰজা — মিনাণ্ডাৰ
কণিষ্কৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল — গান্ধাৰ শিল্পে
সংগম সাহিত্য — তামিল কবিসম্মিলনৰ সাহিত্য
—
৪। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওবা:
(ক) সাতবাহন ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল — সিমুকে
(খ) যবন বুলি কোৱা হৈছিল — ইন্দো-গ্ৰীকসকলক
(গ) গান্ধাৰ শিল্পৰ মূল বিষয় — বৌদ্ধ ধৰ্ম
(ঘ) গণ্ডোফৰ্ণিছ আছিল — পহ্লব (পার্থিয়ান) বংশৰ ৰজা
(ঙ) জাতক হৈছে — গল্প
—
৫। সত্য নে অসত্য:
(ক) কাতন্ত্র সাতবাহনসকলৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ — সত্য
(খ) অশ্বঘোষ শক ৰাজসভাৰ পণ্ডিত — অসত্য
(গ) সংগম সাহিত্য সংস্কৃত ভাষাত — অসত্য
(ঘ) মিনাণ্ডাৰে হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল — অসত্য
(ঙ) ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ পৰা সোণ আমদানি কৰা হৈছিল — সত্য
—
৬। চমু টোকা (৫০ শব্দ):
(ক) কণিষ্কৰ ৰাজত্বকাল
উত্তৰ: কণিষ্কৰ ৰাজত্বকালত আন্তঃবাণিজ্য আৰু বহিঃবাণিজ্য উন্নতি কৰিছিল; ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ পৰা সোণ আমদানি হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। তৎকালীন দিনত গান্ধাৰ, মথুৰা আৰু অমৰাৱতী শিল্পকলাই বিশেষ বিকাশ লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ ৰাজসভাত অশ্বঘোষ, চৰক আদি পণ্ডিত উপস্থিত আছিল।
(খ) মৌৰ্যৰ পৰৱৰ্তী যুগত সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনধাৰা
উত্তৰ: মৌৰ্যৰ পৰৱৰ্তী দিনত কৃষি ব্যৱস্থা উন্নত হৈছিল; নলা, কুঁৱা, পুখুৰী আদিৰ সহায়ত জলসিঞ্চন কৰা হৈছিল। গাঁও অর্থনৈতিক কেন্দ্র আছিল। কৃষক, জমিদাৰ, শ্ৰমিক আদি শ্ৰেণীৰ লগতে কুমাৰ, কমাৰ, বাঢ়ৈ আদি বৃত্তিজীৱী লোকৰ উপস্থিতি আছিল। বস্ত্ৰ শিল্প আৰু ‘শ্ৰেণী’ নামৰ সংঘো সক্ৰিয় আছিল।