ভাৰতীয় সংস্কৃতি পাঠৰ প্ৰশ্নাৱলীৰ উত্তৰসমূহ
১। ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰাণ কি?
Ans. ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰাণ হ’ল ক্ৰমবৰ্দ্ধমান শক্তি ।
- এই ক্ৰমবৰ্দ্ধমান শক্তিয়ে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ জীৱন্ত শক্তি ৰক্ষা কৰিছে ।
২। ‘ফ্রম ভল্গা টু গংগা‘ কাৰ ৰচনা?
Ans. ‘ফ্রম ভল্গা টু গংগা’ গ্ৰন্থখন পণ্ডিত ৰাহুল সংকৃত্যায়নৰ ৰচনা ।
৩। সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণে ‘কালিয়দমন‘ৰ কি আখ্যা দিছে?
Ans. সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণে ‘কালিয়দমন‘ ক আৰ্যই অনাৰ্যক সংস্কৃত কৰাৰ প্ৰতীকধৰ্মী নৃত্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে ।
৪। কোনটো যুগক ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ যুগ বুলিব পাৰি?
Ans. প্ৰকৃতপক্ষে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ যুগকহে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ যুগ বুলিব পাৰি ।
৫। শিৱ আৰু শক্তি পূজাৰ মূল ক‘ত আৱিষ্কাৰ হৈছিল?
Ans. শিৱ আৰু শক্তি পূজাৰ মূল মহেঞ্জোদাৰো আৰু হৰপ্পাৰ সংস্কৃতিৰ মাজত আৱিষ্কাৰ হৈছিল ।
ধ্যানস্থ শিৱৰ কল্পনাও মহেঞ্জোদাৰোৰ সাংস্কৃতিক সম্পদ আছিল ।
৬। ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ মূল সম্পদ কি?
Ans. ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ মূল সম্পদ হ’ল গঠনৰ সৰলতা আৰু সূক্ষ্মতা ।
ইয়াৰ শোভা সমন্বয় আৰু গঠনৰ সূক্ষ্মতাৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পাইছে ।
৭। অজন্তাৰ ছবিবোৰত প্ৰকাশ পোৱা ভাববস্তু দুটা কি কি?
Ans. অজন্তাৰ ছবিবোৰত প্ৰকাশ পোৱা ভাববস্তু দুটা হ’ল:
-
- সন্ন্যাস জীৱন (য’ত দয়া, ধ্যান আৰু মৌনতা প্ৰথম শাৰীত আছে) ।
- সমূহীয়া জীৱন (যিটো জীৱন আনন্দৰ উচ্ছ্বাসময় চিত্ৰ; য’ত শক্তি, খ্যাতি, প্ৰেম আৰু যৌৱন ফুটি উঠিছে) ।
৮। গান্ধীজীয়ে নতুন যুগৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি কেনেকুৱা হ‘ব লাগে বুলি মত প্রকাশ কৰিছে?
Ans. গান্ধীজীয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে নতুন যুগৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি সমন্বয়ৰ বস্তু হ’ব লাগে ।
ইয়াকে কাৰ্যত পৰিণত কৰিবলৈ হ’লে এই নতুন সংস্কৃতি সমূহীয়া জীৱনৰ সম্পদ হ’ব লাগিব ।
ইয়াৰ ভেটি অতীজৰ সৎ আৰু সত্য বুলি স্বীকৃত হোৱা কথাৰে বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰাটো উচিত হ’ব ।
৯। সুকুমাৰ কলাৰ ভিতৰত কোনটো শিল্পক বেছি স্থায়ী বোলা হৈছে?
Ans. সুকুমাৰ কলাসমূহৰ ভিতৰত সম্ভৱতঃ চিত্ৰ–শিল্পকেই বেছি স্থায়ী বোলা হৈছে ।
কীটছে তেওঁৰ ‘গ্ৰেছিয়ান আৰ্ণ’ কবিতাত ইয়াৰেই জয়গান গাইছে ।
১০। হেম বৰুৱাৰ সাহিত্য–চর্চা সম্পর্কে পঁচিছটামান শব্দৰ ভিতৰত এটি পৰিচয় দিয়া।
Ans. হেম বৰুৱা আধুনিক কবিতাৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল । তেওঁৰ ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত ‘বালিছন্দা‘, ‘মনময়ূৰী‘, ‘আধুনিক সাহিত্য‘ আৰু ‘The Red River and Blue Hill’ আদি উল্লেখযোগ্য । তেওঁ ‘জনতা’ আৰু ‘পছোৱা’ আলোচনীও সম্পাদনা কৰিছিল । তেওঁ আছিল এজন সুবক্তা আৰু কৃতী সাংসদ ।
১১। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি‘ পাঠটোৰ সাৰাংশ লিখা।
Ans. ভাৰতীয় সংস্কৃতি পাঠটোৰ মূলভাৱ হ’ল:
সমন্বয়ৰ সম্পদ: ভাৰতীয় সংস্কৃতি হৈছে আৰ্য, অনাৰ্য, মংগোলীয়, দ্ৰাবিড়ীয়, গ্ৰীক, শক, হুন আদি বিভিন্ন মানৱপুঞ্জৰ সোঁত-উপসোঁত লগ লাগি ৰচনা হোৱা এক বিৰাট সমন্বয়ৰ বস্তু । ইয়াৰ প্ৰাণ হ’ল ক্ৰমবৰ্দ্ধমান শক্তি ।
সভ্যতা আৰু সংস্কৃতিৰ পাৰ্থক্য: সভ্যতাই এক সামাজিক বা ৰাজনৈতিক অৱস্থা বুজায়, যিয়ে সংস্কৃতিৰ সৃষ্টিত সহায় কৰে । আনহাতে সংস্কৃতি হৈছে কোনো জাতিৰ জীৱন প্ৰতিভা, যি ভাষা, সাহিত্য, কলা, দৰ্শন আদিত প্ৰকাশ পায় । ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল সম্পদ ইয়াৰ অবিচ্ছিন্ন ধাৰা ।
সাংস্কৃতিক আদান–প্ৰদান: প্ৰাচীন মহেঞ্জোদাৰোৰ আৰ্য-পূৰ্ব সংস্কৃতিৰ ওপৰত ভেটি কৰিহে পাছৰ আৰ্যসকলে নতুন সাংস্কৃতিক জীৱন গঢ়িছিল । হিন্দুৰ দেৱ-দেৱী, শ্ৰাদ্ধবিধি, লিংগ পূজা, শিৱ-শক্তি পূজা আদিত অনাৰ্য সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ আছে ।
শিল্পকলাত সমন্বয়: ভাৰতীয় স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যতো এই সমন্বয় ফুটি উঠিছে। উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্য ইছলামীয় আৰু হিন্দু আদৰ্শৰ সংহতিৰ ভাস্কৰ্য । ইয়াৰ সফল নিদৰ্শন হ’ল তাজমহল । অজন্তাৰ চিত্ৰকলাত সন্ন্যাস আৰু সমূহীয়া জীৱনৰ অসামঞ্জস্যৰ মাজত বাস্তৱৰ অখণ্ডতাৰ সমন্বয় স্থাপিত হৈছে ।
গান্ধীজীৰ মত: নতুন যুগৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি সমন্বয়ৰ বস্তু হ’ব লাগে আৰু ই সমূহীয়া জীৱনৰ সম্পদ হ’ব লাগিব বুলি গান্ধীজীয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছিল ।
১২। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক বিৰাট সমন্বয়ৰ বস্তু‘। এই কথাষাৰ কিমানদূৰ যুক্তিপূর্ণ, ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি‘ পাঠটোৰ আধাৰত বিচাৰ কৰা।
Ans. ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক বিৰাট সমন্বয়ৰ বস্তু’ – এই কথাষাৰ সম্পূৰ্ণ যুক্তিপূৰ্ণ। পাঠটোৰ আধাৰত ইয়াৰ প্ৰমাণ তলত দিয়া হ’ল:
মানৱপুঞ্জৰ মিলন: ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সাগৰখন আৰ্য, অনাৰ্য, মংগোলীয়, দ্ৰাবিড়ীয় আদি বিভিন্ন জাতি আৰু গ্ৰীক, শক, হুন আদি নানা মানৱপুঞ্জ চামে চামে ভাৰত ভূমিলৈ আহি ইয়াত নিগাজীকৈ বাসভূমি বাছি লোৱাৰ ফলত , এই সকলোবোৰৰ সংস্কৃতিৰ সমন্বয়ত ৰচিত হৈছে ।
আৰ্য–অনাৰ্যৰ সমন্বয়: আৰ্যসকলে পাছৰ যুগৰ সাংস্কৃতিক জীৱন গঢ়ি তুলিবলৈ আৰ্য-পূৰ্ব মহেঞ্জোদাৰোৰ সংস্কৃতিৰ ওপৰত ভেটি কৰিছিল । শক্তি পূজা, শিৱ পূজা , হিন্দুৰ শ্ৰাদ্ধবিধি , আৰু দ্ৰাবিড় সমাজৰ দেৱ-দেৱী আদি অনাৰ্য যুগৰ বস্তু আৰ্য সমাজে গ্ৰহণ কৰিছিল ।
ধৰ্মীয় আৰু দাৰ্শনিক সমন্বয়: চুফিবাদ (যাৰ মূল কোৰাণ) আৰু উপনিষদৰ দৰ্শনৰ মাজত এক অভূতপূৰ্ব মিল দেখা যায় । আনকি খ্ৰীষ্টীয় ‘ছাৰমন অন্ ডি মাউণ্ট’ৰ গুৰিতো বৌদ্ধ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱ বিয়পি থকাৰ কথা কোনো কোনো পণ্ডিতে কয় ।
শিল্প–ভাস্কৰ্যৰ সমন্বয়:
উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্য প্ৰচলিত হিন্দু আৰু বাহিৰৰ ইছলামীয় আদৰ্শ সন্নিবিষ্ট হৈ সৃষ্টি হোৱা এক নতুন ভাৰতীয় পদ্ধতি ।
হিন্দু ভাস্কৰ্যই ইছলামীয় পদ্ধতিৰ জটিলতা হ্ৰাস কৰিছে আৰু ইছলামীয় ভাস্কৰ্যই হিন্দু ভাস্কৰ্যক কাৰু-কাৰ্য প্ৰদান কৰিছে । ইয়াৰ সফল নিদৰ্শন হ’ল তাজমহল ।
মুছলমান বাদছাহসকলৰ সমাধি স্থানত হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ কলহ আৰু পদুম ফুল ব্যৱহাৰ হোৱাৰো প্ৰমাণ আছে ।
চিত্ৰশিল্পৰ সমন্বয়: মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ আমোলত প্ৰৱেশ কৰা ব্যক্তিবাদী চিত্ৰকলাৰ লগত প্ৰচলিত চিত্ৰধাৰাৰ মিলন ঘটিছিল । অজন্তাৰ সৰলতাৰ লগত নতুন ভাৰসাম্যৰ সংযোগ হৈছিল ।
১৩। ‘সভ্যতা আৰু সংস্কৃতি‘ শব্দ দুটাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য বিচাৰ কৰা।
| Ans. বৈশিষ্ট্য | সভ্যতা (Civilization) | সংস্কৃতি (Culture) |
| প্ৰকৃতি | বিশেষ এটা সামাজিক বা ৰাজনৈতিক অৱস্থা বুজায় । ই এটা সমাজ পদ্ধতি । | কোনো এটা জাতিৰ বা সমাজ এখনৰ জীৱন প্ৰতিভা । |
| কাৰ্য | সমাজক সু–শৃংখল কৰি সংস্কৃতিৰ সৃষ্টিত আৰু ৰূপ দিয়াত সহায় কৰে । | ভাষা, সাহিত্য, সুকুমাৰ কলা , দৰ্শন ইত্যাদি ক্ষেত্ৰত প্ৰকাশ পোৱা প্ৰতিভাই হৈছে জাতি বিশেষৰ মাপকাঠী । |
| সম্পৰ্ক | সু-সভ্য হ’লেও কোনো এটা জাতিৰ লেখত ল’বলগীয়া সাংস্কৃতিক স্তৰ নাথাকিবও পাৰে । | সভ্যতাৰ জৰিয়তেহে সংস্কৃত জীৱন সম্ভৱপৰ হয় । |
| মূল সম্পদ | ইয়াৰ জৰিয়তে সমাজ সু-শৃংখল হয় । | সংস্কৃতিৰ অবিচ্ছিন্ন ধাৰা ভাৰতীয় জীৱনৰ মূল সম্পদ । |
Export to Sheets
আচলতে এই শব্দ দুটাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে আৰু এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি ।
১৪। উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যৰ বিষয়ে তোমাৰ পাঠ্যপুথিৰ সহায়ত লিখা।
Ans. দাক্ষিণাত্যৰ লগত পাৰ্থক্য: উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্য দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্যৰ লগত নিমিলে ।
আৰ্হিৰ বৈশিষ্ট্য: উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যত বৃত্ত আৰু বক্ৰ ৰেখাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ সৰহ ।
সমন্বয়ৰ প্ৰভাৱ: এই অঞ্চলৰ মন্দিৰবোৰত ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ ভালেখিনি প্ৰভাৱ পৰা দেখা যায় ।
ই আচলতে সংহতিৰ ভাস্কৰ্য ।
ই সমন্বয় আৰু গঠনৰ সূক্ষ্মতাৰ জৰিয়তে শোভা প্ৰকাশ কৰে, দাক্ষিণাত্যৰ দৰে বিশালতাৰ সহায়ত নহয় ।
এইবোৰৰ জৰিয়তে প্ৰচলিত হিন্দু আৰু ইছলামীয় আদৰ্শ সন্নিবিষ্ট হৈ নতুন এক ভাৰতীয় পদ্ধতিৰ সৃষ্টি হৈছে ।
হিন্দু ভাস্কৰ্যই ইছলামীয় পদ্ধতিৰ জটিলতা হ্ৰাস কৰিছে, আৰু ইছলামীয় ভাস্কৰ্যই হিন্দু ভাস্কৰ্যক কাৰু-কাৰ্য প্ৰদান কৰিছে । ইয়েই উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যৰ মূল বৈশিষ্ট্য ।
১৫। অজন্তাৰ গুহাৰ শিল্পকলাৰ এটি বিৱৰণ দিয়া।
Ans. স্থান আৰু যুগ: অজন্তা মহাৰাষ্ট্ৰৰ ঔৰংগাবাদ জিলাত অৱস্থিত । এই গুহাশিল্পবোৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰ পৰা নৱম খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত অংকিত তথা নিৰ্মিত বুলি অনুমান কৰা হৈছে । ই বৌদ্ধ যুগৰ কথা সোঁৱৰাই দিয়ে ।
ভাববস্তু: অজন্তাৰ ছবিবোৰত দুটা বিপৰীত ভাব-বস্তু প্ৰকাশ পাইছে:
১। সন্ন্যাস জীৱন: ইয়াত দয়া, ধ্যান আৰু মৌনতা প্ৰথম শাৰীত আছে ।
২। সমূহীয়া জীৱন: এইবোৰ জীৱন আনন্দৰ উচ্ছ্বাসময় চিত্ৰ । ইয়াত শক্তি, খ্যাতি, প্ৰেম আৰু যৌৱন ফুটি উঠিছে ।
সমন্বয় আৰু বাস্তৱতা: এই দুয়োখন সুকীয়া জগত পৃথক যদিও, একেলগে অংকিত হৈছে । জীৱনৰ অসামঞ্জস্যক একেলগে গ্ৰহণ কৰিব পৰা শক্তিৰ সম্ভেদ এই ছবিবোৰত আছে । ইয়াত পুৰুষ, মহিলা, শিশু বিবিধ ভংগিমাত একে ঠাইতে অংকিত হৈছে ।
গৌৰৱ: শিল্পীৰ শিল্পজগত আৰু বাস্তৱ জীৱনৰ মাজত এক সুন্দৰ সমন্বয় স্থাপিত হোৱাটোৱেই অজন্তাৰ চিত্ৰশিল্পৰ গৌৰৱ ।
১৬। মোগল সম্রাট বাবৰৰ আমোলত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰা চিত্রকলাৰ নতুন ধাৰাটি কেনে আছিল লিখা।
Ans. মূল বৈশিষ্ট্য: মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ আমোলত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰা চিত্ৰ-শিল্পৰ নতুন ধাৰাটিৰ মূলতে আছিল প্ৰচুৰ ব্যক্তিবোধ ।
জন্মস্থান আৰু প্ৰকৃতি: ইয়াৰ জন্ম হৈছিল টাইমূৰ খাঁ আৰু চেংগীজ খাঁৰ ৰাজ দৰবাৰত । সেয়েহে এই আৰ্ট যুগৰ প্ৰকৃতি অনুসৰি ব্যক্তিবাদী আৰু কঠোৰ হ’বলৈ বাধ্য হৈছিল ।
বিশেষত্ব: এনে তৰহৰ ব্যক্তিবাদী আৰ্টত জনজীৱন বা সমষ্টি জীৱনৰ কোনো সংবাদ নাছিল । ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল ব্যক্তিৰ জীৱন প্ৰকাশ । ইয়াত ভাব-প্ৰৱণতা নাই, কিন্তু বিপুল উৎসাহ–উদ্দীপনা আৰু প্ৰেৰণা আছে ।
সমন্বয়: বাবৰৰ আমোলত বাহিৰৰ এই সুস্থ ব্যক্তিবাদী চিত্ৰকলাৰ লগত প্ৰচলিত চিত্ৰধাৰাৰ মিলন ঘটিছিল, যাৰ সংমিশ্ৰণত এটা নতুন পদ্ধতিৰ উদ্ভৱ হৈছিল । ইয়াৰ ফলত অজন্তাৰ সৰলতাৰ লগত নতুন ভাৰসাম্যৰ সংযোগ হৈছিল ।
১৭। উত্তৰ ভাৰতৰ সংগীতে কি নতুন বস্তু আমাৰ চকুত পেলায় বুলিছে?
Ans. উত্তৰ ভাৰতৰ সংগীতে দাক্ষিণাত্যৰ উচ্চাংগ সংগীতৰ গাম্ভীৰ্যৰ লগত ঠায়ে ঠায়ে এক উৰণীয়া ভাবৰ সংযোগ আমাৰ চকুত পেলায় ।
ইয়াকেই সুৰ–বস্তুৰ ওপৰত লোক–সংগীতৰ প্ৰভাৱ বুলি ক’ব পাৰি ।
১৮। ভাৰতীয় সংস্কৃতিত ইছলামৰ অৰিহণাৰ এটি টোকা যুগুত কৰা।
Ans. ভাৰতীয় সংস্কৃতিত ইছলামৰ অৰিহণা প্ৰধানকৈ সামাজিক, ধাৰ্মিক আৰু শিল্পকলাৰ ক্ষেত্ৰত দেখা যায়:
১। সামাজিক মুক্তি: ইছলাম ধৰ্মই পাৰ্থিৱ আৰু অপাৰ্থিৱ দুয়োটাৰ ওপৰত আস্থা ৰাখে । ই কিছু পৰিমাণে সামাজিক গণতন্ত্ৰৰ জন্ম দিছিল । ইয়াৰ ব্যক্তিৰ মুক্তি বাণীয়ে সমাজৰ দৰিদ্ৰ, পদদলিত জনতাক মুক্তিৰ সন্ধান দিছিল আৰু ভাৰত ভূমিত ইছলামৰ প্ৰচাৰ দ্রুত কৰি তুলিছিল ।
২। শিল্প-ভাস্কৰ্যৰ সমন্বয়: ইছলামীয় আদৰ্শই উত্তৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল । ইছলামীয় আৰু হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ আদৰ্শ সন্নিবিষ্ট হৈ এক নতুন ভাৰতীয় পদ্ধতিৰ সৃষ্টি হৈছিল । ইছলামীয় ভাস্কৰ্যই হিন্দু ভাস্কৰ্যক কাৰু–কাৰ্য প্ৰদান কৰিছিল ।
সফল নিদৰ্শন: এই সমন্বয়ৰ আদৰ্শ য’তেই সফল হৈছে, ত’তেই তাজমহলৰ নিচিনা অপূৰ্ব সৃষ্টি দেখিবলৈ পোৱা গৈছে ।
সাংস্কৃতিক উদাৰতা: মুছলমান বাদছাহসকলৰ সমাধি স্থানত হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ কলহ আৰু পদুম ফুল ব্যৱহৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায় । দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ মনৰ উদাৰতাই সুকুমাৰ কলাৰ ক্ষেত্ৰত নতুন নিদৰ্শনৰ জন্ম দিছিল ।
৩। চিত্ৰশিল্পৰ নতুন ধাৰা: মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ আমোলত ব্যক্তিবাদী চিত্ৰকলাৰ নতুন ধাৰা ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিছিল, যি প্ৰচলিত চিত্ৰধাৰাৰ লগত মিলি এক নতুন পদ্ধতিৰ জন্ম দিছিল ।
১৯। প্ৰাক্–মুছলিম যুগ আৰু মুছলিম যুগৰ ভাৰতীয় ভাস্কৰ্য আৰু শিল্পকলাৰ বিষয়ে এটি টোকা যুগুত কৰা।
Ans. প্ৰাক্–মুছলিম যুগ (বৌদ্ধ যুগ):
অজন্তাৰ চিত্ৰকলা: এই যুগৰ শিল্পকলাৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন হ’ল অজন্তাৰ গুহা চিত্ৰসমূহ । ইয়াত সন্ন্যাস জীৱন (দয়া, ধ্যান, মৌনতা) আৰু সমূহীয়া জীৱন (আনন্দ, শক্তি, যৌৱন) দুয়োটা বিপৰীত ভাববস্তুৰ সমন্বয় দেখিবলৈ পোৱা যায় ।
দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্য: এই যুগৰ দাক্ষিণাত্যৰ ভাস্কৰ্যৰ ওপৰত বহিৰাগত প্ৰভাৱ পোনপটীয়াকৈ পৰা নাছিল, গতিকে ইয়াৰ এটা নিজস্ব বিচাৰ পদ্ধতি আছে । ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য হ’ল কোণ আৰু সৰল ৰেখাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আৰু গঠনৰ বিশালতা । উদাহৰণস্বৰূপে কাঞ্জিভৰামৰ মন্দিৰ ।
- মুছলিম যুগ (মোগল যুগ):
চিত্ৰকলা: মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ আমোলত ব্যক্তিবাদী চিত্ৰ–শিল্পৰ নতুন ধাৰা প্ৰৱেশ কৰে । এই নতুন চিত্ৰকলাই প্ৰচলিত চিত্ৰধাৰাৰ লগত মিলি এক নতুন পদ্ধতিৰ উদ্ভৱ কৰিছিল । ই অনুভূতিৰ প্ৰসাৰ আৰু নতুন ভাৰসাম্যৰ সংযোগ কৰা আৰ্ট ।
উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্য: এই যুগত উত্তৰ ভাৰতৰ ভাস্কৰ্যত ইছলামীয় ভাস্কৰ্যৰ প্ৰভাৱ পৰে । ই হিন্দু আৰু ইছলামীয় আদৰ্শৰ সমন্বয়ৰ বস্তু । ইয়াৰ শোভা গঠনৰ সূক্ষ্মতাৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পাইছে ।
সফল নিদৰ্শন: এই সমন্বয়ৰ আদৰ্শৰ ফলস্বৰূপে তাজমহলৰ দৰে অপূৰ্ব সৃষ্টিৰ জন্ম হৈছিল । হিন্দু ভাস্কৰ্যৰ কলহ আৰু পদুম ফুল মুছলমান সমাধি স্থানত ব্যৱহৃত হৈছিল ।
২০। ব্যাখ্যা কৰা:
- (ক) সংস্কৃতিৰ অবিচ্ছিন্ন ধাৰাই হৈছে ভাৰতীয় জীৱনৰ মূল সম্পদ।
উত্তৰ: এই কথাষাৰৰ মৰ্ম হ’ল- ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ ধাৰাটো অতীজৰে পৰা একেৰাহে নিৰৱিচ্ছিন্নভাৱে বৈ অহা বোৱঁতী সুঁতিৰ দৰে । এই ধাৰা কালৰ গৰাহত বা ৰাজ্যৰ ভঙা-গঢ়াৰ হেঁচাতো কেতিয়াও ৰুদ্ধ হৈ যোৱা নাই । ই আৰ্য-পূৰ্ব মহেঞ্জোদাৰোৰ সংস্কৃতিৰ ওপৰত ভেটি কৰি আৰু বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সোঁত-উপসোঁত গ্ৰহণ কৰিও নিজস্বতা অক্ষুণ্ণ ৰাখিছে। এই অবিৰত প্ৰবাহশীলতা আৰু ক্ৰমবৰ্দ্ধমান শক্তিয়েই ভাৰতীয় জীৱনক ধৰি ৰখা মূল সম্পদ।
- (খ) ভাৰতৰ বুৰঞ্জী হৈছে ৰাজ্যৰ উত্থান–পতন, ভঙা–গঢ়াৰ সবিশেষ বুৰঞ্জী।
উত্তৰ: এই উক্তিটোৱে ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ এক বৈশিষ্ট্য প্ৰকাশ কৰিছে। সম্যক দৃষ্টিৰে চালে দেখা যায়, ভাৰত বুৰঞ্জী হৈছে ৰাজ্যৰ উত্থান–পতন, ভঙা–গঢ়াৰ সবিশেষ বুৰঞ্জী । ইটোৰ পিছত সিটো গোষ্ঠীৰ আক্ৰমণ বা অভিযান, ইটো পৰিয়ালৰ পাছত সিটো পৰিয়ালৰ শাসনভাৰ গ্ৰহণ, ইত্যাদি ঘটনাৰে ভাৰতৰ বুৰঞ্জী ভাৰাক্ৰান্ত । এই উত্থান-পতনৰ বুৰঞ্জী কেৱল অভিযানৰ বুৰঞ্জীয়েই নহয়, ই সমন্বয়ৰো বুৰঞ্জী । তথাপিও, এই ৰাজ্য ভঙা-গঢ়াৰ হেঁচাতো ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ মূল সুঁতি কেতিয়াও ৰুদ্ধ হোৱা নাছিল ।
- (গ) সকলো আৰ্টৰ মূলতে দুটা বিপৰীত পন্থাই কাম কৰা দেখা যায়।
উত্তৰ: সকলো কলা বা আৰ্টৰ ক্ষেত্ৰত দুটা বিপৰীতমুখী দৰ্শন বা পন্থাই ক্ৰিয়া কৰা দেখা যায়:
প্ৰথম পন্থা (বহিৰ্মুখী): ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে কাৰু–কাৰ্য আৰু জাক–জমকতাৰ সৃষ্টি । ই বাহ্যিক আৰু দৃষ্টি-মুখৰ আড়ম্বৰৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ বিচাৰে । ই প্ৰায়েই বিৰাট পটভূমিৰ অৱতাৰণা কৰে আৰু বহিৰ্জাগতিক বিস্তৃতি থাকে ।
দ্বিতীয় পন্থা (অন্তৰ্মুখী): ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে সংযম আৰু আড়ম্বৰহীনতা । ই আমাক অন্তৰ আত্মা–স্পৰ্শ কৰি অভিভূত কৰে । ই প্ৰথমটোৰ দৰে বিৰাট পটভূমিৰ অৱতাৰণা নকৰে ।
এই দুই বিপৰীত পন্থাৰ মাজৰ ভাৰসাম্যই শিল্পকলাক বৈশিষ্ট্য প্ৰদান কৰে।
২১। ভাষা–বিষয়ক:
১। সন্ধি ভাঙা:
- সংস্কৃতি – সম্ + কৃতি
- সমন্বয় – সম্ + অন্বয়
- সম্বন্ধ – সম্ + বন্ধ
- ভাৰাক্ৰান্ত – ভাৰ + আক্ৰান্ত
- সন্মত – সম্ + মত
২। বিশেষ্য বা বিশেষণলৈ নিয়া:
| শব্দ | বিশেষ্য (Noun) | বিশেষণ (Adjective) |
| বৈচিত্র্য | বিচিত্ৰতা | বিচিত্ৰ |
| ভৌগোলিক | ভূগোল | ভৌগোলিক (বিশেষণ) |
| বিস্তৃতি | বিস্তৃতি (বিশেষ্য) | বিস্তৃত |
| নৈৰাশ্য | নৈৰাশ্য (বিশেষ্য) | নিৰাশ |
| বিপ্লৱ | বিপ্লৱ (বিশেষ্য) | বৈপ্লৱিক |