পাঠঃ ১৭ – ভাৰতবৰ্ষৰ সাংস্কৃতিক দিশত মোগলসকলৰ অৱদান
পাঠৰ মাজত থকা প্ৰশ্ন (ক্ৰিয়াকলাপ)
প্ৰশ্ন: মোগল যুগৰ পাঁচটা স্থাপত্যৰ চিত্ৰ সংগ্ৰহ কৰা। সেইবোৰ ক’ত ক’ত আছে এখন তালিকা প্রস্তুত কৰা। শিক্ষকৰ সহায়ত ফতেহপুৰ চিক্ৰীৰ গুৰুত্ব সম্পর্কে জানি লোৱা।
উত্তৰ: (এইটো এটা চিত্ৰ সংগ্ৰহ আৰু অনুসন্ধানমূলক কাম। পাঠত উল্লেখ থকা কিছুমান স্থাপত্য আৰু সেইবোৰ থকা ঠাই হ’ল:)
কাবুলবাগ – পাণিপথ
জুমা মছজিদ – চম্বল
হুমায়ুন সৌধ – দিল্লী
ফাতেহাবাদত থকা মছজিদ – হিচাৰ জিলা, হাৰিয়ানা
ফতেহপুৰ চিক্ৰী – (উত্তৰ প্ৰদেশ)
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৫১)
প্ৰশ্ন: মোগলসকলৰ দিনত কোনজন সম্রাটে কি কি স্থাপত্য শিল্পৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাইছিল তাৰ এখন তালিকা প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰ:
বাবৰ: পাণিপথৰ ‘কাবুলবাগ’ আৰু চম্বলব ‘জুমা মছজিদ’।
হুমায়ুন: হাৰিয়ানাৰ ফাতেহাবাদত থকা মছজিদ আৰু দিল্লীৰ হুমায়ুন সৌধ।
আকবৰ: লাহোৰ, এলাহাবাদ, আগ্ৰা, ফতেহপুৰ চিক্ৰীত অট্টালিকা, মছজিদ, সমাধি, দৰৱাজা আদি।
ছাহজাহান: তাজমহল, আগ্ৰা দুৰ্গৰ ভিতৰত ম’তি মছজিদ আৰু দেৱান-ই-আম, ছাহজাহানাবাদ চহৰ (আৰু তাৰ জুমা মছজিদ), ময়ূৰ সিংহাসন, দিল্লী দুৰ্গৰ দেৱান-ই-আম আৰু দেৱান-ই-খাচ, লাহোৰ আৰু কাশ্মীৰতো অট্টালিকা আৰু মছজিদ।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৫৪)
প্ৰশ্ন: কোন কোন প্রাদেশিক ভাষাই মোগলৰ দিনত ৰাজ-পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল? এই ভাষাসমূহ কোন কোন ৰাজ্যৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰ: মোগলৰ দিনত হিন্দী আৰু ব্ৰজাৱলী, উর্দু, মাৰাঠা আৰু বাংলা সাহিত্যই ৰাজ-পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল। (এই ভাষাসমূহ কোন ৰাজ্যৰ সেয়া পাঠত উল্লেখ নাই, ই এটা অনুসন্ধানমূলক কাম।)
অনুশীলনী (পৃষ্ঠা ১৫৫-১৫৬)
১। উত্তৰ দিয়া-
(ক) চাচাৰামৰ সমাধি কোনে নিৰ্মাণ কৰিছিল?
উত্তৰ: চাচাৰামৰ সমাধি ছেৰছাহে নিৰ্মাণ কৰিছিল।
(খ) আকবৰৰ দিনত অট্টালিকা সজাওতে বিশেষভাবে কি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: আকবৰৰ দিনত অট্টালিকা নিৰ্মাণত ৰঙা শিলৰ গুৰি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
(গ) তাজমহল কোন নদীৰ পাৰত অৱস্থিত?
উত্তৰ: তাজমহল যমুনা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত।
(ঘ) ময়ূৰ সিংহাসন তৈয়াৰ কৰা কাৰিকৰজনৰ নাম কি?
উত্তৰ: ময়ূৰ সিংহাসন তৈয়াৰ কৰা কাৰিকৰজনৰ নাম বেবদন খাঁ।
(ঙ) অসমত ভক্তি আন্দোলনৰ ধাৰাটোক কি বুলি জনা যায়?
উত্তৰ: অসমত ভক্তি আন্দোলনৰ ধাৰাটোক বৈষ্ণৱ আন্দোলন বুলি জনা যায়।
২। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা-
(ক) ফতেহপুৰ চিক্ৰীৰ অট্টালিকা নিৰ্মাণ কৰিছিল জাহাংগীৰে/আকববে/বাববে।
উত্তৰ: ফতেহপুৰ চিক্ৰীৰ অট্টালিকা নিৰ্মাণ কৰিছিল আকবৰে।
(খ) তাজমহল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল ৰঙা শিলৰ গুৰিৰে/শুধ বগা মাৰ্বলেবে/ইটা-চিমেন্টেৰে।
উত্তৰ: তাজমহল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল শুধ বগা মাৰ্বলেৰে।
(গ) অসমৰ ভক্তি আন্দোলনৰ হোতা আছিল ৰমানন্দ/গুৰু নানক/শংকৰদেৱ।
উত্তৰ: অসমৰ ভক্তি আন্দোলনৰ (বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ) ধাৰাৰ মুখ্য প্ৰৱৰ্তক আছিল শংকৰদেৱ।
(ঘ) মোগল চিত্রশিল্পই চৰম উৎকর্ষ সাধন কৰিছিল জাহাংগীৰৰ/ছাহজাহানৰ/ঔৰংগজেৱৰ শাসন কালত।
উত্তৰ: মোগল চিত্ৰশিল্পই চৰম উৎকৰ্ষ সাধন কৰিছিল জাহাংগীৰৰ শাসন কালত।
(ঙ) তুর্কী ভাষাৰ ‘তুজুক-ই-বাবৰী’ নামৰ আত্মজীৱনীখনৰ ৰচক আছিল বাবৰ/আকবৰ/হুমায়ুন।
উত্তৰ: তুর্কী ভাষাৰ ‘তুজুক-ই-বাবৰী’ নামৰ আত্মজীৱনীখনৰ ৰচক আছিল বাবৰ।
৩। খালি ঠাই পূৰ কৰা-
(ক) পাণিপথৰ কাবুলবাগ আৰু চম্বলৰ ____ বাবৰে নিৰ্মাণ কৰিছিল।
উত্তৰ: পাণিপথৰ কাবুলবাগ আৰু চম্বলৰ জুমা মছজিদ বাবৰে নিৰ্মাণ কৰিছিল।
(খ) ____ ৰ শাসন কালক মোগল স্থাপত্য শিল্পৰ স্বর্ণযুগ বুলি জনা যায়।
উত্তৰ: ছাহজাহানৰ শাসন কালক মোগল স্থাপত্য শিল্পৰ ‘স্বৰ্ণযুগ’ বুলি কোৱা হয়।
(গ) জাহাংগীৰৰ দিনত ____ শিল্পৰ চৰম বিকাশ হৈছিল।
উত্তৰ: জাহাংগীৰৰ দিনত চিত্ৰশিল্পই চৰম উৎকৰ্ষ সাধন (বিকাশ) কৰিছিল।
(ঘ) আকবৰৰ দিনত প্রকাশ পোৱা অভিধানখনৰ নাম ____।
উত্তৰ: আকবৰৰ দিনত প্ৰকাশ পোৱা পাৰ্জিয়ান-সংস্কৃত অভিধানখনৰ নাম ‘পাৰ্ছী প্ৰকাশ’।
(ঙ) অসমৰ বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ ধাৰাটোৰ মুখ্য প্ৰৱৰ্তক আছিল ____।
উত্তৰ: অসমৰ বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ ধাৰাটোৰ মুখ্য প্ৰৱৰ্তক আছিল মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ।
৪। ৫০ টা মান শব্দৰ ভিতৰত উত্তৰ লিখা-
(ক) এজন চিত্ৰকৰ আৰু সমালোচক হিচাপে জাহাংগীৰে ভাৰতীয় চিত্রকলাৰ কেনেদৰে পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল?
উত্তৰ: জাহাংগীৰ নিজে এজন চিত্ৰপ্ৰেমী আৰু অভিজ্ঞ চিত্ৰ সমালোচক আছিল। তেওঁ কল্পনাৰ পৰিৱৰ্তে বাস্তৱক প্ৰাধান্য দিবলৈ চিত্ৰকৰসকলক আহ্বান জনাইছিল। তেওঁৰ দিনত ক্ষুদ্ৰ চিত্ৰশিল্পই এক সুকীয়া আসন দখল কৰিছিল। মনচুৰ, মুৰাদ, বিষণদাস আদি বিখ্যাত চিত্ৰকৰে তেওঁৰ ৰাজসভা শুৱনি কৰিছিল আৰু তেওঁৰ দিনত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বহুতো চিত্ৰশিল্পৰ বিদ্যালয় গঢ় লৈ উঠিছিল।
(খ) মোগল যুগৰ স্থাপত্য, কলা-সংস্কৃতিলৈ ছাহজাহানৰ অবদান।
উত্তৰ: ছাহজাহানৰ ৰাজত্বকালক মোগল স্থাপত্যৰ ‘স্বৰ্ণযুগ’ বুলি কোৱা হয়। তেওঁ মাৰ্বলৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ নিৰ্মাণ কৰা তাজমহল পৃথিৱীৰ সাতটা আচৰিত বস্তুৰ ভিতৰত এটা। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ আগ্ৰা দুৰ্গৰ ম’তি মছজিদ, দেৱান-ই-আম, ছাহজাহানাবাদ চহৰ (আৰু তাৰ জুমা মছজিদ), আৰু পৃথিবী বিখ্যাত ময়ূৰ সিংহাসন নিৰ্মাণ কৰাইছিল।
(গ) আকবৰৰ ধৰ্ম নীতিয়ে মোগল যুগক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰিছিল?
উত্তৰ: সম্ৰাট আকবৰ এজন গোড়া মুছলমান হ’লেও ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ এক উদাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ ধৰ্ম নীতিয়ে এখন বিশাল সাম্ৰাজ্যৰ অধিপতি হোৱাত অৰিহণা যোগাইছিল। তেওঁ ইবাদতখানা (প্ৰাৰ্থনা গৃহ) সজাইছিল আৰু সকলো ধৰ্মৰ মূল কথাবোৰ লৈ দিন-ই-ইলাহী নামৰ এটি নতুন ধৰ্মমত উলিয়াইছিল। তেওঁ আন ধৰ্মৰ মানুহকো ধৰ্মীয় স্বাধীনতা দিছিল।
৫। মোগল যুগৰ ভাৰতৰ স্থাপত্যসমূহৰ চিত্ৰ সংগ্ৰহ কৰি এটি এলবাম প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰ: (এইটো এটা প্ৰকল্পমূলক কাম। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে চিত্ৰ সংগ্ৰহ কৰি এলবাম বনাব লাগিব।)
৬। তলত দিয়া ছবিবোৰৰ ওপৰত তোমাৰ নিজৰ বহীত দহোটাকৈ বাক্য লিখা-
(কামাখ্যা মন্দিৰ, হুমায়ুনৰ সমাধি, কুতুবমিনাৰ, মুদ্ৰা)
উত্তৰ: (এইটো এটা চিত্ৰভিত্তিক বৰ্ণনামূলক কাম। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে পাঠৰ আৰু পূৰ্বৱৰ্তী পাঠৰ সহায় লৈ লিখিব লাগিব।)