প্ৰশস্তি, Class -10, Chapter-3,SEBA

 

Next Chapter

প্ৰশস্তি (প্রশস্তি) কবিতাৰ প্ৰশ্নাৱলীৰ উত্তৰসমূহ

১। অতি চমু উত্তৰ দিয়া:

• (ক) ৰঘুনাথ চৌধাৰীক কি কবি বুলি জনা যায়?

Ans. ৰঘুনাথ চৌধাৰীক বিহগী কবি বুলি জনা যায় ।

• (খ) ৰঘুনাথ চৌধাৰীৰ কবিতা–পুথি দুখনৰ নাম লিখা।

Ans. ৰঘুনাথ চৌধাৰীৰ কবিতা-পুথি দুখনৰ নাম হ’ল- ‘সাদৰী‘ (১৯১০) আৰু ‘কেতেকী‘ (১৯১৮) ।

• (গ) প্রকৃতিক কোনে সাদৰি আনিলে বুলি কবিয়ে কৈছে?

Ans. নৱ কিশলয়দলে (কুঁহিপাতে) চামৰ ধুলাই প্রকৃতিক সাদৰি আনিলে বুলি কবিয়ে কৈছে ।

• (ঘ) মন্দিৰৰ উপেক্ষিত কি ফুলে প্রেম পৰিমল যচা বুলি কবিয়ে কৈছে?

Ans. মন্দিৰৰ উপেক্ষিত ৰবাব ফুলেও প্ৰেম পৰিমল যচা বুলি কবিয়ে কৈছে ।

• (ঙ) জল, স্থল আৰু ক‘ত দেৱতাৰ মহা অভিযান চলিছে?

Ans. জল, স্থল আৰু অন্তৰীক্ষত (আকাশত) দেৱতাৰ মহা অভিযান চলিছে বুলি কবিয়ে কৈছে ।

• (চ) মহামহিমৰ গান কিহে গায় বুলি কবিয়ে কৈছে?

      Ans. মোহন কীচক বেণুৱে (কীচক বাঁহৰ বাঁহীয়ে) অনাহত ছন্দে মহামহিমৰ গান গায় বুলি কবিয়ে কৈছে ।

২। কবিতাটোত কবিয়ে প্রকৃতিৰ কি কি বস্তু আনিছে লিখা।

• উত্তৰ: কবিতাটোত কবিয়ে প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন বস্তু যেনে- ঊষাৰ কুঙ্কুম ৰাগ (ৰাতিপুৱাৰ পোহৰ) , বসুধা (পৃথিৱী) , নৱ কিশলয় দল (কুঁহিপাত) , ফুল্ল কুসুম (ফুলি উঠা ফুল) , উপেক্ষিত ৰবাব ফুল , বন–বিহঙ্গ (বনৰ চৰাই) , তৰু (গছ) , জল, স্থল, অন্তৰীক্ষ (আকাশ) , আৰু কীচক বেণু (বাঁহী)  ইত্যাদিৰ অৱতাৰণা কৰিছে।

৩। কবিতাটোত কবিয়ে কিয় আৰু কাৰ প্রশস্তি কৰিছে?

• উত্তৰ: কবিতাটোত কবিয়ে মূলতঃ পৰম সুন্দৰ সৃষ্টিকৰ্তা ঈশ্বৰৰ প্ৰশস্তি বা আৰাধনা কৰিছে । কবিয়ে প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্যৰ বৰ্ণনাৰ মাজেৰে , চৌদিশে ফুলি উঠা ফুলৰ আনন্দত , চৰাই-চিৰিকটিৰ সুমধুৰ গানত , আৰু কীচক বেণুৰ অনাহত ছন্দে গোৱা গানত সৰ্বত্ৰে নেদেখা জনৰ অস্তিত্ব দেখিবলৈ পাইছে । তেওঁ এই সমস্ত সৃষ্টিৰ আঁৰত থকা মহামহিম (অতিশয় গৌৰৱান্বিত)  সৃষ্টিকৰ্তাৰ গুণানুকীৰ্তন কৰিছে। কবিৰ এই আৰাধনাৰ আঁৰত এক আধ্যাত্মিক সুৰ আৰু ঈশ্বৰ ভক্তিৰ স্বৰূপ সোমাই আছে ।

৪। কবিতাটোত প্রকৃতিৰ সুধাৰ মাজত কিদৰে সুন্দৰৰ সাধনা লুকাই আছে বিৱৰি লিখা।

উত্তৰ: ‘প্ৰশস্তি‘ কবিতাটোত কবিয়ে প্ৰকৃতিৰ অপৰূপ সৌন্দৰ্যৰ মাজেৰে পৰম সুন্দৰ সৃষ্টিকৰ্তাৰ সাধনা কৰিছে ।

দোকমোকালিৰ কুঙ্কুম ৰাগেৰে ৰঞ্জিত হোৱা বসুধা আৰু নৱ কিশলয়ে চামৰ ধোৱা দৃশ্য  – এই সকলোবোৰেই সুন্দৰৰ সৃষ্টি ।

ফুলি থকা কুসুমৰ আনন্দ আৰু উপেক্ষিত ৰবাব ফুলৰ প্ৰেম পৰিমলে  কবিক মোহিত কৰিছে।

বন-বিহঙ্গৰ ছন্দভৰা সুমধুৰ গান আৰু জল, স্থল, অন্তৰীক্ষত চলা দেৱতাৰ মহা অভিযানে যেন সেই নেদেখা সুন্দৰ জনৰেই অস্তিত্বৰ ইংগিত দিছে ।

মোহন কীচক বেণুৱে যি মহামহিমৰ গান গাইছে , সেয়াও সৃষ্টিৰ মূল স্ৰষ্টাৰেই গুণানুকীৰ্তন ।

কবিয়ে প্ৰকৃতিৰ এই সন্মোহিনী সুধাৰ মাজত বাৰে বাৰে সেই পৰম সুন্দৰৰ ৰূপ ধ্যান কৰিবলৈ ভক্তবৃন্দক আহ্বান জনাইছে । এইদৰেই কবিতাটোত প্ৰকৃতিৰ ৰূপ আৰাধনাৰ আঁৰত ঈশ্বৰ ভক্তিৰ স্বৰূপ অৰ্থাৎ সুন্দৰৰ সাধনা লুকাই আছে ।

৫। ‘প্ৰশস্তি‘ কবিতাটোৰ মূলভাৱ লিখা।

• উত্তৰ: ‘প্ৰশস্তি’ কবিতাটোৰ মূলভাৱ হ’ল পৰম সুন্দৰ সৃষ্টিকৰ্তাৰ গুণানুকীৰ্তন বা আৰাধনা ।

কবিয়ে ৰাতিপুৱাৰ অপৰূপ প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য বৰ্ণনা কৰিছে- ঊষাৰ কুঙ্কুম ৰাগে বসুধাক ৰঞ্জিত কৰা, কুঁহিপাতে চামৰ ধুলাই প্ৰকৃতিক সাদৰি অনা, ফুলি উঠা ফুলৰ আনন্দ আৰু চৰাইৰ সুমধুৰ গানত সৰ্বত্ৰে দেৱতাৰ মহা অভিযানৰ ইংগিত ।

কবিৰ মতে, প্ৰকৃতিৰ এই সন্মোহিনী সুধাৰ মাজত নেদেখা জনৰ অস্তিত্ব লুকাই আছে ।

কবিয়ে জৰাজীৰ্ণ কালৰাত্ৰি শেষ হোৱাৰ পিছত , অমৃতৰ পুত্ৰ স্বৰূপ মানৱক মোহ–তন্দ্ৰালস ত্যাগ কৰি মুক্তিৰ বাট বিচাৰিবলৈ আৰু সুন্দৰৰ ৰূপ ধ্যান কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে ।

কবিতাটোৱে সৃষ্টিৰ ৰহস্য উন্মোচন কৰি, প্ৰকৃতিৰ ৰূপ আৰাধনাৰ মাজেৰে ঈশ্বৰ ভক্তিৰ এক আধ্যাত্মিক সুৰ প্ৰকাশ কৰিছে ।

৬। ‘উঠা হে ঋত্বিক ধ্যানী অমৃতৰ পুত্ৰ, উঠা যত মুক্তি পথযাত্রী।‘ – কবিয়ে কিয় এনেদৰে আহ্বান জনাইছে বুজাই লিখা।

উত্তৰ: কবিয়ে মানৱ জাতিক ‘ঋত্বিক ধ্যানী‘ (যজ্ঞ কৰা পুৰোহিত) আৰু ‘অমৃতৰ পুত্ৰ‘ (ঈশ্বৰৰ সন্তান, যাৰ মৃত্যু নাই) বুলি সম্বোধন কৰিছে, কাৰণ তেওঁলোক সত্যৰ পথৰ যাত্ৰী বা মুক্তি পথযাত্রী ।

কবিয়ে কৈছে যে দুৰ্যোগপূৰ্ণ মহা কালৰাত্ৰি (ভয়াবহ ৰাতি) শেষ হ’ল , যিয়ে সকলো পুঞ্জীভূত ক্লেদ (জমা হৈ থকা গেলা মল) দীৰ্ণ (ফলা) কৰি দিছে ।

এই কালৰাত্ৰিক সাংসাৰিক মোহ, অজ্ঞতা, দুখ-দুৰ্দশা বা অন্যায়-অবিচাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে লোৱা হৈছে।

সেয়ে, সেই জৰাজীৰ্ণ আৰু দুৰ্যোগৰ সময়ছোৱা অতিক্ৰম হোৱাৰ লগে লগে , কবিয়ে মানুহক জ্ঞানৰ পোহৰত, স্বাধীনতা আৰু মুক্তিৰ নতুন পথত আগবাঢ়িবলৈ আহ্বান জনাইছে ।

তেওঁ বিচাৰিছে যে মানুহে মোহ তন্দ্ৰালস ত্যাগ কৰি ঈশ্বৰৰ সৃষ্টিৰ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰক আৰু সুন্দৰৰ ৰূপ ধ্যান কৰক ।

৭। ব্যাখ্যা কৰা:

• (ক) উঠে তৰু শিৰে শিৰে বন বিহঙ্গৰ ছন্দভৰা সুমধুৰ তান, জল স্থল অন্তৰীক্ষ সকলোতে যেন দেৱতাৰ মহা অভিযান।
  • উত্তৰ: এই পদফাকিৰে কবিয়ে প্ৰকৃতিৰ সৰ্বব্যাপী উল্লাস আৰু ঈশ্বৰৰ উপস্থিতিৰ কথা কৈছে। ৰাতিপুৱা হোৱাৰ লগে লগে গছৰ আগত (তৰু শিৰে শিৰে) বনৰ চৰাইবোৰে (বন বিহঙ্গই) ছন্দোবদ্ধ মিঠা সুৰত গান গাবলৈ আৰম্ভ কৰিছে । এই সুমধুৰ তান কেৱল এটা চৰাইৰ গান নহয়, ই যেন জল, স্থল আৰু আকাশ (অন্তৰীক্ষ)  – সকলোতে বিৰাজ কৰা দেৱতাৰ এক মহান আগমনী বা অভিযান । ইয়াৰ দ্বাৰা কবিয়ে এই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডত সৃষ্টিকৰ্তাৰ শক্তি আৰু মহত্বৰ ব্যাপকতা বুজাইছে, য’ত প্ৰকৃতিৰ প্ৰতিটো অণুই যেন ঈশ্বৰৰ গুণানুকীৰ্তন কৰিছে ।
• (খ) কৰি দীৰ্ণ জৰাজীৰ্ণ পুঞ্জীভূত ক্লেদ শেষ হ‘ল মহা কালৰাত্ৰি, উঠা হে ঋত্বিক ধ্যানী অমৃতৰ পুত্ৰ উঠা যত মুক্তি পথযাত্রী।
  • উত্তৰ: ব্যাখ্যা নং ৬ চাওক। এই পদফাকিত কবিয়ে ঘোষণা কৰিছে যে জৰাজীৰ্ণ (ফলা, ছিৰা) আৰু পুঞ্জীভূত ক্লেদ (জমা হৈ থকা গেলা মল বা দুৰ্নীতি) আঁতৰাই ভয়াবহ কালৰাত্ৰিৰ (দুৰ্যোগপূৰ্ণ ৰাতি) সমাপ্তি ঘটিছে । এতিয়া নতুন পোহৰৰ আগমন হৈছে। গতিকে কবিয়ে মানৱ জাতিৰ প্ৰতিনিধিস্বৰূপ ঋত্বিক ধ্যানী আৰু অমৃতৰ পুত্ৰসকলক  সাৰ পাই উঠিবলৈ আহ্বান জনাইছে। তেওঁলোকে মুক্তিৰ পথৰ যাত্ৰী , গতিকে সকলো অন্ধকাৰ আৰু জঞ্জাল ত্যাগ কৰি, নতুন উদ্যমেৰে জ্ঞান আৰু সত্যৰ পথত আগবাঢ়ি যাবলৈ কবিৰ এই গভীৰ আহ্বান ।
• (গ) মোহন কীচক বেণু অনাহত ছন্দে গায় মহামহিমৰ গান, মোহ তন্দ্রালস তেজি উঠা ভক্তবৃন্দ! সুন্দৰৰ কৰা ৰূপধ্যান।
  • উত্তৰ: এই পদফাকিৰ জৰিয়তে কবিয়ে আধ্যাত্মিক আহ্বান জনাইছে। মোহন কীচক বেণুৱে (কীচক বাঁহৰ বাঁহীয়ে) কোনোৱে নোবজোৱাকৈয়ে, স্বয়ম্ভূভাৱে এক বিশেষ ছন্দত মহামহিম (অতিশয় গৌৰৱান্বিত সৃষ্টিকৰ্তা) জনৰ গুণানুকীৰ্তন কৰিছে । ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল প্ৰকৃতিৰ প্ৰতিটো বস্তুৱে নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে ঈশ্বৰৰ মহত্ব প্ৰকাশ কৰি আছে । সেয়ে কবিয়ে ভক্তবৃন্দক সাংসাৰিক মোহ আৰু তন্দ্ৰালস (ভাগৰুৱা টোপনি) ত্যাগ কৰি সাৰ পাই উঠিবলৈ আহ্বান জনাইছে । এইদৰে সাৰ পাই উঠি, সেই পৰম সুন্দৰ সৃষ্টিকৰ্তাৰ ৰূপ ধ্যান (আৰাধনা) কৰিবলৈ তেওঁ উপদেশ দিছে ।

৮। ভাষা–বিষয়ক:

১। অর্থ লিখা:

• কিশলয়– কুঁহিপাত, গজালি, কোঁহ ।
• চিত্তহাৰী– মন-প্ৰাণ হৰি নিয়া ।
• অন্তৰীক্ষ– আকাশ; যাক পৃথিৱী আৰু সূৰ্যৰ মাজত দেখা যায় ।
• তন্দ্ৰালস– শ্ৰান্ত ক্লান্ত, বেছিকৈ ভাগৰ লাগি টোপনিত কলমটিয়াই থকা অৱস্থা ।

২। বাক্য ৰচনা কৰা:

• দশোদিশ– সূৰ্যৰ কুঙ্কুম ৰাগেৰে দশোদিশ উদ্ভাসিত হৈ পৰিল।
• উপেক্ষিত– সমাজৰ উপেক্ষিত লোকসকলক সহায় কৰাটো সকলোৰে কৰ্তব্য।
• জৰাজীৰ্ণ– অতি কমেও তেওঁলোকে জৰাজীৰ্ণ ঘৰটো ভালকৈ মেৰামতি কৰিব লাগিছিল।
• অমৃত– ভাৰতীয় সংস্কৃতিত মানুহক অমৃতৰ পুত্ৰ বুলি কোৱা হয়।
• মোহ– জীৱনৰ উন্নতিৰ বাবে সকলো ধৰণৰ মোহ ত্যাগ কৰিব লাগে।

৩। সমার্থক শব্দ লিখা:

• তৰু– গছ, বৃক্ষ, পাদ্ৰপ, বনস্পত্তি।
• মুক্তি– নিষ্কৃতি, মোক্ষ, পৰিত্ৰাণ, পৰাম গতি।
• সুমধুৰ– অতি মিঠা, সুৰীয়া, মধুৰ।
• অভিযান– আগমণ, যাত্ৰা, আৰম্ভণি, চেষ্টা।
• ধ্যানী– চিন্তাশীল, ধ্যানমগ্ন, তপস্বী।