পাঠ – ৭: জতুৱাৰ জঁট
(কবি: শ্ৰী গগন চন্দ্ৰ অধিকাৰী)
পৃষ্ঠা ৫৩: জতুৱা ঠাঁচৰ অৰ্থ
জানো আহা
- জতুৱা ঠাঁচ — জতুৱা শব্দৰ অৰ্থ হ’ল নিজৰ ভাষা/জাতৰ স্বাভাৱিক ভংগী, ঠাঁচ মানে ভংগী/শৈলী। গতিকে ‘জতুৱা ঠাঁচ’ৰ অৰ্থ হৈছে — যি ভাষাত লিখা হৈছে, তাৰ স্বাভাৱিক নিজস্ব ভংগী/শৈলী।
- উদাহৰণ: ‘আকাশত চাং পতা’ — এই জতুৱা ঠাঁচটোৰ অৰ্থ হৈছে ‘অলীক কল্পনা’ কৰা।
পাঠত পোৱা জতুৱা ঠাঁচৰ অৰ্থ জানো আহা —
- আকাশত চাং পতা — অস্বাভাৱিক কল্পনা কৰা।
- নপতা ফুকন — ক্ষমতা নথকাকৈ মিছা ক্ষমতা দেখুওৱা ব্যক্তি; নিজকে ডাঙৰ ভাবি অহংকাৰ কৰা।
- অহুকাণে-পহুকাণে — আৰ-তাৰ পৰা, ঘুনুক-ঘানাককৈ (শুনা)।
পৃষ্ঠা ৫৪: জতুৱা ঠাঁচৰ অৰ্থ (অৱশিষ্ট)
- আলাসৰ লাড়ু — অতি মৰমৰ সন্তান; বিশেষ মৰমৰ বাবে ডাঙৰ কৰি উলিওৱা।
- গা নচুৱাই ফুৰা — কাম নকৰি ধুন-মাৰি ঘূৰি ফুৰা।
- আটোম-টোকাৰি — টাকি-টুকি খৰচ কৰা; মিতব্যয়ী/সংযমী ৰূপে ক্ষুদ্ৰ খৰচ কৰা।
- গাই বাই চা — সকলো প্ৰকাৰে চেষ্টা কৰি চা।
- অঁকৰা মৈত উঠা — মিছাতে কিবা কামত ধৰি থৈ আগামীত পেলাব নোখোজা; একেধৰণে আঁকোৰ লাগি থাকি নো-ছাড়োঁৱা।
- হুৱা-দুৱা — কোনো আকস্মিক দুৰ্যোগত হোৱা গণ্ডগোল।
- আঁকোৰ-গোজালি — ভাল-বেয়া নেমানি কোনো কথা বা কামত জেদ কৰি লাগি থকা।
- আপুতৰ পুত — অতি আদৰৰ শিশু।
- ঘিট্ মিট্ — বৰ বেছি (আন্ধাৰ), ঘোৰ আন্ধাৰ।
- জোলোঙাৰ মেকুৰী — লুকোৱাৰ চেষ্টা কৰা কথা বা গুপ্ত ঘটনা ওলাই পৰা।
- অলপ-ধতুৱা — সাহ নথকা, ভয়ানক; সাহসহীন।
- আঠুৱা তলৰ মহ — সমূলি পৰৰ অধীন; কোনো ব্যক্তিৰ তলত সম্পূৰ্ণভাবে অধীনতা।
- আপোন-ঘাতী — নিজে নিজকে ক্ৰিয়া কৰি বিপদত পেলোৱা (নিজে নিজকে হানোৱা)।
- আওমৰণ — কষ্টালু মৃত্যুভাৱ; অস্বাভাৱিক/বেদনাদায়ক মৃত্যু।
- মুধা-ফুটা — অতি খ্যাতিমান; খ্যাতি বিস্ফোৰিত হোৱা।
- ঢক ফুটা/ঢক ফুটি পৰা — বহলাই প্ৰকাশ হোৱা; বিশাল অভিমান বা খ্যাতি ফুটি পৰা।
- আলৈ-আথানি — সাৱধানে নথোৱা, বিপদত পৰাৰ সম্ভাৱনা থকা।
- গোটগৰু — অতি মূৰ্খ ব্যক্তি; খুবা বোকা।
পৃষ্ঠা ৫৪: ক – পাঠভিত্তিক ক্রিয়া
৩। কোৱা আৰু লিখা:
(ক) কবিতাটোৰ মতে আকাশত চাং কোনে পাতে?
উত্তৰ: কবিতাটোৰ মতে নপতা ফুকনে আকাশত চাং পাতে।
(খ) অহুকাণে-পহুকাণে মানে কি?
উত্তৰ: অহুকাণে-পহুকাণে মানে — আৰ-তাৰ পৰা, ঘুনুক-ঘানাককৈ (শুনা)।
(গ) ঘিট্ মিট্ আন্ধাৰত কি দেখে?
উত্তৰ: ঘিট্ মিট্ আন্ধাৰত সবে ভূত-ভয় দেখিবলৈ পাওঁ।
(ঘ) কোনবোৰ লোকে বৰ ভয় খায়?
উত্তৰ: অলপ-ধতুৱা (সাহস না থকা লোক)বোৰে বৰ ভয় খায়।
(ঙ) কবিয়ে কাক বুদ্ধিত টোকোনা বুলি কৈছে?
উত্তৰ: যি ফকৰা-যোজনা নাজানে বা নিশিকে কৰা লোকক কবিয়ে বুদ্ধিত টোকোনা বুলি ক’ব বিচাৰি কৈছে।
পৃষ্ঠা ৫৫: ক – পাঠভিত্তিক ক্রিয়া (অৱশিষ্ট)
৪। পাঠৰ আলমত চমুকৈ লিখা:
(ক) মৈত উঠিলে সহজে কাক নমাব নোৱাৰি?
উত্তৰ: আঁকৰা (আঁকৰা মানুহ) মৈত উঠিলে সহজে নমাব নোৱাৰি।
(খ) আঁঠুৱাৰ তলত মহৰ কি অৱস্থা হয়?
উত্তৰ: আঁঠুৱাৰ তলত মহ সমূলি-অধীন হৈ লোভত আপোন-ঘাতী আৰু আওমৰণে মৰা অৱস্থা হৈ পৰে।
(গ) ফকৰা-যোজনা নাজানিলে বা নিশিকিলে কি হয়?
উত্তৰ: ফকৰা-যোজনা নাজানিলে তেনে লোক বুদ্ধিত টোকোনা হয়; গোটগৰু হ’লে আলৈ-আথানি হয় আৰু পৰীক্ষাৰ বহীত ‘ৰঙা পেনে কণী’ৰ বিন্যাস হয়।
পৃষ্ঠা ৫৫: খ – ভাষা অধ্যয়ন (ব্যাৱহাৰিক ব্যাকৰণ)
৫। বাকচৰ ভিতৰত থকা শব্দবোৰৰ বিপৰীত অৰ্থ বুজোৱা শব্দটো পাঠত বিচাৰি লিখা:
- পোহৰ — আন্ধাৰ (ঘিট্ মিট্ আন্ধাৰত)
- জটিল — সহজে
- অসম্ভৱ / অসাধ্য — সাধ্য
- বেছি — অলপ (অলপ-ধতুৱা)
- নির্লোভ — লোভত (লোভত আপোন-ঘাতী)
৬। তলৰ শব্দবোৰৰ লগত খাপ খোৱা শুদ্ধ ক্রিয়াপদটো চিনাক্ত কৰি খালী ঠাই পূৰ কৰা:
- (ক) চেপা (পাতে)
- (খ) ঢেঁকী (দিয়ে)
- (গ) পাচি (সাজে)
- (ঘ) খেল (খেলে)
- (ঙ) মৰম (লাগে)
পৃষ্ঠা ৫৬: খ – ভাষা অধ্যয়ন (অৱশিষ্ট)
৭। ‘জতুৱাৰ জঁট’ কবিতাটোৰ পৰা যিকোনো পাঁচটা জতুৱা ঠাঁচ উলিয়াই একোটাকৈ বাক্য সাজা:
উত্তৰ:
- আকাশত চাং পতা: কাম নকৰি এনেকুৱা ব্যাঙ-উচ্ছলতাহে — আকাশত চাং পতা মানুহক কোনেও মানে নিদিয়ে।
- আলাসৰ লাড়ু: মাক-দেউতাকৰ আলাসৰ লাৰী হ’লে ল’ৰাজন নষ্ট হ’ব পাৰে।
- গাই বাই চা: পৰীক্ষাৰ আগতে তেওঁ সকলোৰে সৈতে গাই বাই চিলে।
- জোলোঙাৰ মেকুৰী: ৰহস্য লুকাই ৰাখিলেও এদিন জোলোঙাৰ মেকুৰী ওলাই পৰে।
- গোটগৰু: যিজনে বুজা-শুনা নকৰে, সি পুৰা গোটগৰু।
৮। এটা শব্দত প্রকাশ কৰা:
- আনৰ ভাল দেখিব নোৱৰা — পৰশ্ৰীকাতৰ
- ঘুনুক-ঘানাককৈ যি কথা শুনা যায় — অহুকাণে-পহুকাণে
- যিজন মাক-দেউতাকৰ অতি মৰমৰ — আপুতৰ পুত / আলাসৰ লাড়ু
- যি নিয়মমতে খৰচ কৰে — মিতব্যয়ী (আটোম-টোকাৰি)
পৃষ্ঠা ৫৬: গ – জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ
৯। জতুৱা ঠাঁচৰ অৰ্থ জানো আহা
- কুন্দত কটা — ধুনীয়া, নিপুণ
- খোলাকটিৰ তাল — কোনো কামত নহা (অপৰ্যাপ্ততা)
- চুঙা-বাদুলি — সংসাৰৰ বিষয়ে অৱগত নোহোৱা ব্যক্তি
- কথা-চহকী — বেছিকৈ কথা কোৱা/চৰ্চা-কৰা
- বুকুৰ কুটুম — অতি আপোনজন
- ঘৰ-গোনা — সদায় ঘৰতে থাকিবলৈ ভালপোৱা, স্থানান্তৰ নকৰা
- বগলীভকত — ভণ্ড
পৃষ্ঠা ৫৭: গ – জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ (অৱশিষ্ট)
১১। তৰা-নৰা ছিঙি, আলৈ-আথানি, বাটল’লে, আলাসৰ লাড়ু এই জতুৱাঠাঁচ্চ কেইটা ব্যৱহাৰ কৰি এটা দফা প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰ (দফা):
ৰতন ঘৰৰ আলাসৰ লাড়ু আছিল; এজন লাপাতীয়া ছোৱালীৰ দৰে তৰা-নৰা ছিঙি ওলাই গ’ল। নগৰত গৈ তেখেতে পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি আলৈ-আথানি হ’ল; হাতত টকা নাথাকিলে বাটল’লে ঘূৰি আহিল।
পৃষ্ঠা ৫৮: গ – জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ (অৱশিষ্ট)
১২। তলৰ যোজনাদুফাকিৰ অৰ্থ বুজাই লিখা:
(ক) আপদৰ মাত, আকালৰ ভাত।
উত্তৰ: বিপদৰ সময়ত একোটা সহানুভূতিৰ বাক্য (‘মাত’) বা দুৰ্ঘটনাৰ সময়ত এবাটি ভাতৰ স্নেহ—সেই দুখনেই অতি মূল্যৱান; ক্ষুদ্ৰ সহায়তো বিপদত বহুত সাহায্য কৰে।
(খ) কথাতে বঁটা পায়, কথাতে কটা যায়।
উত্তৰ: মানুহৰ কাহিনী বা প্ৰকাশৰ ওপৰত তেওঁৰ সন্মান-অপমান নির্ভৰ কৰে; ভাল কথা কৈয়ে বঁটা/সম্মান লাভ হয়, বেয়া কথা ক’লে বিপদ বা অপমান হয় (এনে কথাই লোকৰ হিত-অলাভ নিৰ্ণয়।