পাঠ – ১১: গছ ভালপোৱা ককাৰ খং
(কবি: ড° ভবেন্দ্র নাথ শইকীয়া)
পৃষ্ঠা ৮৬: ক – পাঠভিত্তিক ক্রিয়া
৩। কোৱা আৰু লিখা:
(ক) কবিতাটোত কাৰ বিয়াৰ কথা কৈছে?
উত্তৰ: কবিতাটোত ৰঘুনাথৰ পুতেকৰ বিয়াৰ কথা কৈছে।
(খ) আমলখি গছজোপা কিয় কাটিলে?
উত্তৰ: বিয়াৰ ৰভাখন দিবলৈকে আমলখি গছজোপা কাটিলে।
(গ) কোনে আহি ঘৰখন পূৰাব বুলি কোৱা হৈছে?
উত্তৰ: বোৱাৰীয়ে আহি ঘৰখন পূৰাব বুলি কোৱা হৈছে।
(ঘ) সহজতে কি বস্তু ঘূৰাই নাপাব বুলি ককাই কৈছে?
উত্তৰ: কটা যোৱা আমলখি গছজোপা সহজতে ঘূৰাই নাপাব বুলি ককাই কৈছে।
৪। কোৱা আৰু লিখা:
(ক) বিয়া খাবলৈ আহি ককাৰ কিয় খং উঠিছিল?
উত্তৰ: ককা গছ ভালপোৱা মানুহ আছিল। বিয়া খাবলৈ আহি তেওঁ দেখিলে যে ৰঘুনাথে বিয়াৰ ৰভা দিবলৈকে দৰকাৰী আমলখি গছজোপা কাটি পেলালে। এই কথাতে ককাৰ খং উঠিছিল।
(খ) বিয়া ঘৰত ককাই কিয় একো নাখালে?
উত্তৰ: ৰভা দিবলৈ আমলখি গছজোপা কটা বাবে ককাৰ খং উঠিছিল, সেয়েহে তেওঁ খঙতে লুচি-ভাজি, ৰসগোল্লা আদি একোকে নাখালে।
(গ) খং উঠাৰ পাছতো ককাই দৰাক কি দিব বিচাৰিছিল?
উত্তৰ: খং উঠাৰ পাছতো ককাই দৰাটিক এজোলোকা আশীৰ্বাদ দিব বিচাৰিছিল।
৫। তলৰ কবিতা ফাকি গদ্যৰূপত লিখা—
(কবিতাৰ অংশ)‘আলহী-অতিথি যাবৰভা নাইকিয়া হ’ববোৱাৰীয়ে ঘৰখনদিবহি পূৰাই,পিছে কোৱাচোন ৰঘুনাথআমলখি গছজোপাসহজতেই পাবানে ঘূৰাই?
‘উত্তৰ (গদ্যৰূপ):বিয়া শেষ হ’লে আলহী-অতিথি গুচি যাব আৰু ৰভাও নাইকিয়া হ’ব। বোৱাৰীয়ে আহি ঘৰখন পূৰাই দিব। পিছে ৰঘুনাথ, কোৱাচোন, এই যি আমলখি গছজোপা কাটিলা, তাক জানো সহজতে ঘূৰাই পাবা?
পৃষ্ঠা ৮৭: ক্রিয়া-কলাপ (অৱশিষ্ট)
৬। কবিতাটোৰ মূলভাব লিখা।
উত্তৰ: কবিতাটোৰ মূলভাৱ হ’ল প্ৰকৃতি প্ৰেম — বিশেষকৈ গছ-গছনিৰ প্ৰতি থকা মৰম। গছ-গছনিয়ে প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে; মানুহে সামান্য সুবিধাৰ বাবে মূল্যৱান গছ কটা নাচাহিব। ককাৰ চৰিত্ৰৰ মাধ্যমে দেখুওৱা হৈছে যে একবাৰ কটা গছ সহজতে ঘূৰাই নাপোৱা, আরু সেই কারণে ককাই বিয়াৰ ভোজ প্রভৃতিত অংশ গ্ৰহণ নকৰে।
৭। বাক্য ৰচনা কৰা।
- এজোলোকা: ককাই দৰাক এজোলোকা আশীৰ্বাদ দি গুচি গ’ল।
- আলহী-অতিথি: বিয়াঘৰত বহুতো আলহী-অতিথিৰ সমাগম হৈছিল।
- আশীৰ্বাদ: গুৰুজনৰ আশীৰ্বাদ লৈ তেওঁ কামটো আৰম্ভ কৰিলে।
- সহজতে: কটা যোৱা গছ এজোপা সহজতে ঘূৰাই পোৱা নাযায়।
- ঘূৰাই: সি মোৰ পৰা লোৱা কিতাপখন আজিও ঘূৰাই নিদিলে।
- ৰভা: বিয়াৰ বাবে চোতালত ধুনীয়াকৈ ৰভা এখন দিয়া হৈছে।
৮। ‘ক’-অংশৰ লগত ‘খ’-অংশৰ অৰ্থৰ মিল থকা শব্দবোৰ আঁচ টানি মিলোৱা—
- ৰভা – কোনো অনুষ্ঠানৰ বাবে অস্থায়ীকৈ নিৰ্মাণ কৰা চালি
- গছ – বৃক্ষ
- ঔষধ – দৰব
(দৰা – কোনো খাপ খোৱা অৰ্থ নাই)
৯। তোমাৰ পৰিয়ালৰ অন্য সদস্যসকলক বা ওচৰ চুবুৰীয়াক গছ-গছনি নাকাটিবলৈ কেনেদৰে বুজাবা কোৱা।
উত্তৰ: মই তেওঁলোকক বুজাম যে গছ-গছনিয়ে অক্সিজেন, ছাঁ, ফল-মূল আৰু প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য দিয়ে। গছ কাটিলে পৰিৱেশ নষ্ট হ’ব, বানপানী আৰু খৰাং হ’ব। সেয়ে কটা আগতে ভাৱিব লাগিব, আৰু যদি কটা লাগে তেন্তে তাতকৈ অধিক গছ ৰোপণ আৰু সোপৰ্ট/প্ৰতিপালন কৰিব লাগিব।
১০। ‘কেৱল বৃক্ষৰোপণ কৰিলেই নহয়, তাক প্ৰতিপালন কৰাটোও আমাৰেই দায়িত্ব’ — কথাষাৰ দলীয়ভাৱে আলোচনা কৰা আৰু দলৰ এজনে বর্ণনা কৰা।
উত্তৰ (বৰ্ণনা): কথাষাৰ সঁচা। গছ ৰোৱাটো আৰম্ভণি; প্ৰকৃত লাভৰ বাবে ৰোপিত গছক জল, সাৰ, আৰু ৰক্ষাকবচৰ মাধ্যমে প্ৰতিপালন কৰিব লাগে। নতুবা পুলিবোৰ মৰি যায় আৰু বৃক্ষৰোপণৰ প্ৰয়াস বিফল হয়।
পৃষ্ঠা ৮৮: গ – জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ (অৱশিষ্ট)১২। আমলখিৰ দৰে উপকাৰী আৰু সহজলভ্য পাঁচবিধ ফলৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰ:১. শিলিখা — বনৌষধি, পেটৰ অসুখত উপকাৰী।২. বেল — পকা ফলৰ ৰসত গৰমে শান্তি; পেটৰ বাবে উপকাৰী।৩. নেমু — ভিটামিন C-ৰ উৎস, ৰোগপ্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি।৪. ঔটেঙা — আঞ্জা খাবলৈ সোৱাদ; পেটৰ বাবে ভাল।৫. কঁঠাল — পকা কঁঠাল সুস্বাদু; কেঁচা কঁঠালৰ তৰকাৰী।
১৩। ‘কলগছ’ তেনে এবিধ উপকাৰী গছ। কলগছৰ উপকাৰিতাৰ বিষয়ে দলত আলোচনা কৰি তলৰ তালিকাখন পূৰ কৰা।
- গছৰ নাম – কলগছ
- ফল – কল (পকা আৰু কাঁচ)
- ফুল – কলডিল (তৰকাৰী/ভাজি)
- পাত – ভোজনত ব্যৱহৃত (খাদ্য বান্ধনী)
- গা-গছ – পচলা (কোমল অংশ) আৰু বাকলিৰে ভেলা/বস্ত্ৰ ইত্যাদি।
পৃষ্ঠা ৮৯: গ – জ্ঞান সম্প্ৰসাৰণ (অৱশিষ্ট)১৪। সাঁথৰ(ক) খাল-বিল শুকাই গ’ল, গছৰ আগত পানী ৰ’ল।
উত্তৰ: নাৰিকল(খ) ৰজাৰ লাঠি, ঘন ঘন গাঁঠি।উত্তৰ: কুঁহিয়াৰ
পৃষ্ঠা ৯০: ক্রিয়া-কলাপ (অৱশিষ্ট)১৫। …জন্মদিনৰ বাহিৰে আৰু কি কি শুভদিনত গছ ৰোপণ কৰিব পাৰি দলত আলোচনা কৰি এখন আঁচনি (পৰিকল্পনা) প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰ (নমুনা আঁচনি):
- তাৰিখ – ৫ জুন; উৎসৱ – বিশ্ব পৰিৱেশ দিৱস
- তাৰিখ – ২২ এপ্ৰিল; উৎসৱ – ধৰিত্ৰী দিৱস
- তাৰিখ – ২১ মাৰ্চ; উৎসৱ – বিশ্ব বন দিৱস
- তাৰিখ – ১৫ আগষ্ট / ২৬ জানুৱাৰী; উৎসৱ – স্বাধীনতা/গಣৰাজ্য দিৱস
১৬। তুমি থকা ঠাইখনৰ ওচৰে-পাজৰে থকা গছ-গছনিবোৰৰ নামৰ এখন তালিকা প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰ (নমুনা তালিকা): আম, কঁঠাল, নাৰিকল, তামোল, কলগছ, বকুল, বটগছ, আঁহত গছ, বাঁহ, আমলখি, শিলিখা।(আলোচনা): এই সকল গছ নাথাকিলে ঠাইখন শুকান, ছাঁ-ফল নোহোৱাৰ ফলত বহু অসুবিধা দেখা দিব।
১৭। গছ সংৰক্ষণৰ বাবে পাঁচটা শ্লোগান প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰ:১. গছ ৰোৱা, প্ৰাণ বচোৱা।২. গছ থাকিলেহে উশাহ থাকিব।৩. এজোপা গছ কটা মানে, নিজৰেই জীৱন কটা।৪. গছ-গছনি আমাৰ মিত্ৰ, নকৰিব ইহঁতক শত্ৰু।৫. আহক আমি মিলি গছ ৰোপণ কৰোঁ, পৃথিৱী সেউজীয়া কৰোঁ।
১৮। ড° ভবেন্দ্রনাথ শইকীয়াই ৰচনা কৰা শিশু-সাহিত্যসমূহ আৰু তেওঁ পৰিচালনা কৰা কথা ছবিৰ নাম সংগ্ৰহ কৰি এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰ (সংক্ষিপ্ত):
- শিশু-সাহিত্য: পাঠত উল্লেখ কৰা অনুক্ৰম অনুসৰি — তেখেতৰ বহু শিশু-সাহিত্য ৰচনা আছে (বিশদ তালিকা পাঠত নিদিষ্ট হোৱা নাই)।
- কথা-ছবি: পাঠত নামৰ তালিকা স্পষ্টকৈ নাথাকিলেও তেখেতে সাহিত্য আৰু নাট্যচর্চাত সক্ৰিয়।