পাঠঃ ১৫ – দিল্লীৰ চুলতানসকল
পাঠৰ মাজত থকা প্ৰশ্ন (ক্ৰিয়াকলাপ)
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৩৮)
প্ৰশ্ন: ভাৰতৰ ইতিহাসত মহম্মদ বিন টোগলকক কিয় অদূৰদর্শী চুলতান বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: মহম্মদ বিন টোগলকৰ আঁচনিসমূহ (যেনে ৰাজধানী দিল্লীৰ পৰা দৌলতাবাদলৈ স্থানান্তৰ কৰা বা ব্ৰোঞ্জৰ মুদ্ৰা প্ৰচলন কৰা) উপযুক্ত পৰিকল্পনাৰ অভাৱত কাৰ্যকৰী আৰু ফলপ্ৰসু হৈ উঠা নাছিল। যাৰ বাবে তেওঁক প্ৰজাই সমাদৰ কৰা নাছিল, সেয়ে তেওঁক অদূৰদৰ্শী চুলতান বুলি কোৱা হয়।
প্ৰশ্ন: চুলতানী আমোলত কি কি ধাতুৰ মুদ্রা ব্যৱহাৰ হৈছিল?
উত্তৰ: চুলতানী আমোলত সোণ, ৰূপ আৰু ব্ৰোঞ্জৰ মুদ্ৰা ব্যৱহাৰ হৈছিল।
প্ৰশ্ন: আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে কিহৰ বাবে নিজৰ নাম মুদ্রাত খোদিত কৰাইছিল?
উত্তৰ: আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে সোণৰ মুদ্ৰা প্ৰচলন কৰি তাত নিজৰ নাম খোদিত কৰাইছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ নিজকে ‘দ্বিতীয় আলেকজেণ্ডাৰ’ বুলি ৰাজহুৱাভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৩৯)
প্ৰশ্ন: ‘বজা ভগৱান প্রেবিত দূত’ কথাষাৰৰ তাৎপর্য পাঠৰ আলমত ব্যাখ্যা কৰা। (শিক্ষকৰ সহায়ত)
উত্তৰ: এই কথাষাৰৰ তাৎপৰ্য হ’ল যে ৰজাৰ স্থান প্ৰজা আৰু বিষয়াসকলতকৈ ওপৰত, তেওঁ ভগৱানৰ প্ৰতিনিধি। দাস বংশৰ চুলতান গিয়াছুদ্দিন বলবনে ‘ৰজা ভগৱান প্ৰেৰিত দূত’ এই ধাৰণা প্ৰজাসকলৰ মাজত দিবলৈ যত্নপৰ হৈছিল। তেওঁ ৰাজসিংহাসনক সাধাৰণ প্ৰজা আৰু বিষয়াসকলতকৈ বহু ওপৰত স্থান দিছিল, যাৰ ফলত তেওঁ এক সুদৃঢ় কেন্দ্ৰীয় শাসন ব্যৱস্থা স্থাপনত সফল হৈছিল।
অনুশীলনী
১। উত্তৰ লিখা-
(ক) চুলতানী ৰাজত্ব কালৰ প্ৰথম ৰাজবংশটোৰ নাম কি?
উত্তৰ: চুলতানী ৰাজত্ব কালৰ প্ৰথম ৰাজবংশটোৰ নাম দাস বংশ।
(খ) দিল্লীৰ সিংহাসনত বহা মহিলাগৰাকীৰ নাম কি?
উত্তৰ: দিল্লীৰ সিংহাসনত বহা মহিলাগৰাকীৰ নাম চুলতানা ৰেজিয়া।
(গ) খিলিজি বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ চুলতানজনৰ নাম কি?
উত্তৰ: খিলিজি বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ চুলতানজনৰ নাম আলাউদ্দিন খিলিজি।
(ঘ) ইবনবটুতা কোন আছিল?
উত্তৰ: ইবনবটুতা মৰক্কোৰ এজন পৰ্যটক (বা পৰিব্ৰাজক) আছিল।
(ঙ) চুলতানী আমোলত ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰধান মন্ত্রীজনক কি বুলি কোৱা হৈছিল?
উত্তৰ: চুলতানী আমোলত ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰধান মন্ত্ৰীজনক ‘উজীৰ’ বুলি কোৱা হৈছিল।
। ২। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা-
(ক) কুতুবুদ্দিনে/আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে দ্বিতীয় আলেকজেণ্ডাৰ হোৱাৰ সপোন দেখিছিল।
উত্তৰ: আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে দ্বিতীয় আলেকজেণ্ডাৰ হোৱাৰ সপোন দেখিছিল।
(খ) মহম্মদ বিন টোগলকে/চুলতানা ৰেজিয়াই ব্রোঞ্জৰ মুদ্রা প্রচলন কৰাইছিল।
উত্তৰ: মহম্মদ বিন টোগলকে ব্ৰোঞ্জৰ মুদ্ৰা প্ৰচলন কৰাইছিল।
(গ) গিয়াছুদ্দিন বলবনে/আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে বিশেষ ব্যবস্থা গ্রহণ কৰিছিল।
উত্তৰ: আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।
(ঘ) চুলতানী আমোলৰ উচ্চপদস্থ বিষয়াসকল ক্ষমতাশালী আছিল/নাছিল।
উত্তৰ: চুলতানী আমোলৰ উচ্চপদস্থ বিষয়াসকল ক্ষমতাশালী আছিল।
(ঙ) চুলতানসকলৰ কৰ ব্যৱস্থাত উৎপন্ন শস্যৰ এক-দ্বিতীয়াংশ/এক-চতুর্থাংশ কৰ হিচাপে দিব লাগিছিল।
উত্তৰ: চুলতানসকলৰ কৰ ব্যৱস্থাত (আলাউদ্দিন খিলিজিৰ) উৎপন্ন শস্যৰ এক-দ্বিতীয়াংশ কৰ হিচাপে দিব লাগিছিল।
। ৩। খালী ঠাই পূৰণ কৰা-
(ক) দাসবংশৰ প্রতিষ্ঠাতা আছিল ____।
উত্তৰ: দাসবংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতা আছিল কুতুবুদ্দিন আইবাক।
(খ) ____ জয় কৰা আলাউদ্দিন খিলিজিয়েই প্রথম চুলতান।
উত্তৰ: দাক্ষিণাত্য জয় কৰা আলাউদ্দিন খিলিজিয়েই প্ৰথম তুর্কী-আফগান চুলতান আছিল।
(গ) মহম্মদ বিন টোগলকে বাজ্যৰ ৰাজধানী দিল্লীৰ পৰা তুলি নি ____ ত স্থাপন কৰিছিল।
উত্তৰ: মহম্মদ বিন টোগলকে ৰাজ্যৰ ৰাজধানী দিল্লীৰ পৰা তুলি নি দৌলতাবাদত স্থাপন কৰিছিল।
(ঘ) পর্যটক ইবনবটুতা ____ পৰা ভাৰতলৈ আহিছিল।
উত্তৰ: পৰ্যটক ইবনবটুতা মৰক্কোৰ পৰা ভাৰতলৈ আহিছিল।
(ঙ) দিল্লীব চুলতানসকলে, ____ দেশৰ ৰাজসভাৰ আদব-কায়দা ভাৰতলৈ আমদানি কৰি আনিছিল।
উত্তৰ: দিল্লীৰ চুলতানসকলে, পাৰস্য দেশৰ ৰাজসভাৰ আদব-কায়দা ভাৰতলৈ আমদানি কৰি আনিছিল।
। ৪। চুলতানী শাসনকালৰ বাজ বংশকেইটাৰ নাম ক্রমানুসাৰে লিখা- (ছৈয়দ বংশ, খিলিজি বংশ, লোডী বংশ, দাস বংশ, টোগলক বংশ।)
উত্তৰ: ক্ৰমানুসৰি-
দাস বংশ
খিলিজি বংশ
টোগলক বংশ
ছৈয়দ বংশ
লোডী বংশ
৫। পৃথু আৰু বংগৰ শাসনকর্তা বস্তিয়াৰ খিলিজিৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ কাৰণ কি আছিল?
উত্তৰ: কুতুবুদ্দিনৰ সেনাপতি ইবন-বখতিয়াৰ খিলিজিয়ে চীন দেশ জয় কৰিবলৈ ওলাইছিল। কিন্তু সেই অভিযানত তেওঁ কামৰূপৰ মাজেৰে যাব লগা হোৱাত সেই সময়ৰ কামৰূপৰ ৰজা পৃথুৰ লগত সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়।
৬। ৫০ টা মান শব্দৰ ভিতৰত তলত দিয়া প্রশ্নসমূহৰ উত্তৰ লিখা-
(ক) চুলতানী আমোলৰ প্রশাসনিক ব্যৱস্থাৰ উল্লেখযোগ্য দিশসমূহ।
উত্তৰ: চুলতানী সাম্ৰাজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে সু-শৃংখল প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। চুলতানসকলে (বিশেষকৈ ইলটুতমিছে) সম্ভ্ৰান্ত লোকৰ পৰিৱৰ্তে সামৰিক সেৱাৰ বাবে ক্ৰয় কৰা বিশেষ দাসসকলক প্ৰাধান্য দিছিল আৰু তেওঁলোকক ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যালয় চলাবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিছিল। খিলিজি আৰু টোগলকসকলেও সেনাধ্যক্ষ নিযুক্তি দিছিল, অঞ্চলবোৰক ‘ইকটা’ আৰু অধিকাৰীসকলক ‘ইকটাদাৰ’ বা ‘মুক্তি’ বুলিছিল।
(খ) চুলতানী আমোলৰ ভূমি ব্যবস্থা।
উত্তৰ: চুলতানী আমোলত তিনি ধৰণৰ কৰ আদায়ৰ ব্যৱস্থা আছিল: (১) উৎপন্ন শস্যৰ ওপৰত দিবলগীয়া কৰ, (২) গৰু-ম’হৰ ওপৰত দিবলগীয়া কৰ, আৰু (৩) ঘৰ-বাৰীৰ ওপৰত দিবলগীয়া কৰ। আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে মাটিৰ পৰিমাণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল আৰু উৎপন্ন সামগ্ৰীৰ এক-দ্বিতীয়াংশ কৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল।
(গ) আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে কিয় কোনা ব্যক্তিকে নিজাববীয়াকৈ খাদ্য সামগ্রী মজুত ৰাখিব নিদিছিল?
উত্তৰ: আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব বিচাৰিছিল আৰু দুৰ্নীতি ৰোধ কৰিবলৈ কঠোৰ আছিল। তেওঁ খাদ্য-শস্য কৰ হিচাপে লৈ ৰাজভঁৰালত জমা কৰিছিল। কোনো ব্যক্তিকে নিজাববীয়াকৈ খাদ্য-শস্য মজুত ৰাখিবলৈ দিয়া নহৈছিল যাতে প্ৰয়োজনৰ সময়ত সেইবোৰ ৰাজহুৱাভাৱে বিতৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিব পৰা যায়।
(ঘ) আলাউদ্দিন খিলিজিব বাজত্ব কালত নতুনকৈ ব্যৱসায় কৰিবলৈ লোৱা ব্যক্তিয়ে নাম পঞ্জীভূক্ত কৰিহে ব্যৱসায় কৰিব পাৰিছিল- মতামত আগবঢ়োৱা।
উত্তৰ: আলাউদ্দিন খিলিজিয়ে বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে এই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। ‘দিৱান-ই-ৰিয়াচত’ আৰু ‘চাহান-ই-মন্দী’ নামৰ বিষয়াৰ ওপৰত বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্ব আছিল। নাম পঞ্জীভুক্ত কৰাৰ ব্যৱস্থাটোৱে হয়তো চুলতানক ব্যৱসায়ীসকলৰ হিচাপ ৰখাত, তেওঁলোকৰ কাৰ্যকলাপ নিৰীক্ষণ কৰাত আৰু বজাৰ ব্যৱস্থাত দুৰ্নীতি ৰোধ কৰাত সহায় কৰিছিল।