🌎 পাঠঃ ৪: আমাৰ পৰিৱেশ
অনুশীলনৰ প্ৰশ্নসমূহ (অনুশীলনীৰ প্ৰশ্ন)
১। উত্তৰ দিয়া:
প্ৰশ্ন (ক): পৰিৱেশ মানে কি?
উত্তৰ: আমাৰ চাৰিওফালে আমাক আৱৰি থকা ৰ’দ, বতাহ, বৰষুণ, নৈ, গছ-গছনি, জীৱ-জন্তু, চৰাই-চিৰিকটি, ঘৰ-দুৱাৰ, আলি-পদুলি, গাঁও, চহৰ আদি উপাদানবোৰ লগ লাগি যি এক অৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰিছে সেয়াই পৰিৱেশ। জীৱ-জগতৰ যিকোনো এক উপাদান তাৰ চৌপাশে থকা আন উপাদানবোৰে সৃষ্টি কৰা বাতাৱৰণৰ সৈতে খাপ খাই জীয়াই থাকে।
প্ৰশ্ন (খ): পৰিৱেশ কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? উদাহৰণ দি লিখা।
উত্তৰ: পৰিৱেশ দুই ধৰণৰ—
প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ: আমাৰ চৌপাশৰ প্ৰকৃতিত থকা বা প্ৰকৃতি সৃষ্ট পৰ্বত-পাহাৰ, নদ-নদী, সাগৰ, ৰ’দ, বতাহ, মাটি, উদ্ভিদ, প্ৰাণী আদিয়ে যি স্বাভাৱিক অৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰিছে সেয়াই প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ।
উদাহৰণ: পৰ্বত-পাহাৰ, নদ-নদী, সাগৰ, ৰ’দ, বতাহ, মাটি, উদ্ভিদ, প্ৰাণী।
মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশ: মানুহে নিজৰ সুবিধা মতে গঢ়ি তোলা পৰিৱেশেই মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশ। নিজৰ বাবে লাগতিয়াল সকলোখিনি সৃষ্টি কৰি লওঁতে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তন বা পৰিশোধন হয়।
উদাহৰণ: ঘৰ-দুৱাৰ, ৰাস্তা-ঘাট, দলং, উদ্যান, কল-কাৰখানা, কীৰ্তি চিহ্ন, শিক্ষা, অৰ্থনীতি, ৰাজনীতি।
প্ৰশ্ন (গ): পৰিৱেশৰ প্ৰধান উপাংশসমূহ কি কি?
উত্তৰ: পৰিৱেশৰ উপাংশসমূহ তলত দিয়া ধৰণে ভাগ কৰা হৈছে:
প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ:
জৈৱিক উপাংশ: আটাইবোৰ প্ৰাণী, উদ্ভিদ, ভেঁকুৰ, বেক্টেৰিয়া আদি ইয়াৰ ভিতৰত পৰে।
অজৈৱিক উপাংশ: বায়ু (বায়ুমণ্ডল), মাটি (স্থলমণ্ডল) আৰু পানী (জলমণ্ডল)।
ল)।
মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশ: ঘৰ-দুৱাৰ, উদ্যান, দলং, ৰাস্তা-ঘাট, কল-কাৰখানা, কীৰ্তি চিহ্ন আদি।
মানুহ: ব্যক্তি, পৰিয়াল, সমাজ, ধৰ্ম, শিক্ষা, ৰাজনীতি, আৰু অৰ্থনীতি।
অৰ্থনীতি।
প্ৰশ্ন (ঘ): মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশ কেনেদৰে সৃষ্টি হয়?
উত্তৰ: মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজন পুৰাবলৈ বিভিন্ন উপায়েৰে নিজৰ পৰিৱেশত থকা সমলবোৰ কামত খটুৱায়। এনে কাৰ্যৰ ফলত, প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত কিছু পৰিবৰ্তন সাধন হয় (ৰূপান্তৰ বা পৰিশোধন) আৰু নিজৰ সুবিধা মতে এক নতুন পৰিৱেশ গঢ় লৈ উঠে। এনেদৰে মানুহে নিজে সৃষ্টি কৰি লোৱা অৱস্থাটোকে মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশ বোলা হয়।
উদাহৰণ: পৃথিৱীত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ লগে লগে মানুহৰ সম্পদৰ প্ৰয়োজনো বাঢ়ি গৈ আছে। নতুন নতুন বৈজ্ঞানিক কলা-কৌশল আয়ত্ত কৰি মানুহে পৰিৱেশৰ সমলসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি নতুন সা-সুবিধাৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ দ্বাৰা মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশ গঢ়ি উঠে।
।
২। শুদ্ধ উত্তৰত চিন দিয়া:
প্ৰশ্ন (ক): কোনটো মানৱ সৃষ্ট পৰিৱেশৰ উপাদান নহয়?
(১) মাটি – (শুদ্ধ)
(২) শিক্ষানুষ্ঠান
(৩) পৰিবহণ ব্যৱস্থা
প্ৰশ্ন (খ): কোনটো প্রাকৃতিক পৰিৱেশৰ উপাদান নহয়?
(১) পৰ্বত
(২) ঘৰ – (শুদ্ধ)
(৩) নদী
প্ৰশ্ন (গ): তলৰ কোনবোৰে পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰে?
(১) গছ-গছনি
(২) কল-কাৰখানাৰ আৱৰ্জনা – (শুদ্ধ)
(৩) খাদ্য শস্যৰ বৃদ্ধি
(৪) জনসংখ্যা বৃদ্ধি – (শুদ্ধ)
(৫) জীৱ-জন্তু নিঃশেষ হ’লে – (শুদ্ধ)
৩। বাঁওফালৰ সৈতে সোঁফালৰ মিল থকা অংশ চিনেবে মিলোৱা:
(ক) আমাৰ চৌপাশ – (গ) পৰিৱেশ
(খ) জলমণ্ডল – (ঘ) পানী
(গ) স্থলমণ্ডল – (ক) মাটি
(ঘ) জীৱমণ্ডল – (ঙ) জীৱ-জগত
(ঙ) বায়ুমণ্ডল – (খ) বায়ু
৪। জৈৱিক উপাংশৰ উপাদানসমূহ কেনেদৰে পৰিৱেশত বৰ্তি থাকে ৮০টা মান শব্দৰ ভিতৰত লিখা।
উত্তৰ: জৈৱিক উপাংশৰ সকলো উপাদানেই এটাৰ ওপৰত আনটো নিৰ্ভৰ কৰি পৰিৱেশত বাচি থাকে। সেউজীয়া উদ্ভিদে (উৎপাদক) সৌৰশক্তিৰ সহায়ত জীয়াই থাকে। তৃণভোজী প্ৰাণীয়ে (প্ৰথম উপভোক্তা) ইহঁতক খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। সেই তৃণভোজী প্ৰাণীক আকৌ মাংসাহাৰী প্ৰাণীয়ে (দ্বিতীয় উপভোক্তা) ভক্ষণ কৰে। উদ্ভিদ, তৃণভোজী আৰু মাংসাহাৰীৰ মৃত্যু হ’লে জীৱাণুয়ে (বিয়োজক) পচাই মাটিত মিলাই দিয়ে। এনেদৰে এটা জীৱন চক্ৰ চলি থাকে। একে পৰিৱেশত থকা সকলোবোৰ উপাদানে পৰস্পৰ সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে একেলগে জীৱন নিৰ্বাহ কৰে। এই চক্ৰক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ বোলে।
পাঠৰ মাজৰ ক্ৰিয়াকলাপৰ প্ৰশ্নসমূহ (অন্তৰ্গত ক্ৰিয়াকলাপৰ
প্ৰশ্ন)
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ২)
পাঠত বৰ্ণনা কৰা কথাখিনিৰ আধাৰত দলত আলোচনা কৰি লিখা:
(ক) নৈখনে অঞ্চলটোত কি কি কাৰ্য সংঘটিত কৰিছে।
উত্তৰ: নৈখনে অঞ্চলটোত নিম্নলিখিত কাৰ্যসমূহ সংঘটিত কৰিছে:
নৈৰ বানে পথটোৰ কিছু অংশ খহাই নিয়া বাবে পথটো ঠেক হৈ গৈছে।
নৈৰ পাৰত থকা নানা তৰহৰ মূল্যবান গছ-গছনি এজোপা দুজোপাকৈ নৈৰ বুকুত জাহ গৈছে।
দুই এঘৰ মানুহো খহনীয়াৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে।
বিদ্যালয়ৰ খেলপথাৰখনৰ নৈৰ ফালে থকা কিছু অংশ ভালেকেইজোপা গছেৰে সৈতে নৈয়ে খহাই লৈ গৈছে।
পাঠত বৰ্ণনা কৰা কথাখিনিৰ আধাৰত দলত আলোচনা কৰি লিখা:
(খ) গছ-গছনিৰ পৰা আমাৰ কি কি উপকাৰ হয়।
উত্তৰ: গছ-গছনিৰ পৰা হোৱা উপকাৰসমূহ:
শাৰী শাৰীকৈ থকা গছবোৰৰ ছাঁত গা জুৰ পেলাব পাৰি।
ভিন ভিন বতৰত ফুলা নানা তৰহৰ ফুল আৰু সুস্বাদু ফলবোৰে আনন্দ দিয়ে।
বায়ুমণ্ডলত থকা অক্সিজেন গেছ প্ৰাণীৰ বাবে লাগতিয়াল।
পাঠত বৰ্ণনা কৰা কথাখিনিৰ আধাৰত দলত আলোচনা কৰি লিখা:
(গ) তোমাৰ বিদ্যালয়, খেলপথাৰ আৰু বাগিচাখনে তোমাক কেনেদৰে সহায় কৰে।
উত্তৰ:
খেলপথাৰ: আজৰি পৰত খেলা-ধূলা কৰিব পাৰি।
বাগিচা (গছ): গছবোৰৰ ছাঁত গা জুৰ পেলাব পাৰি, আৰু ফুল-ফলবোৰে আনন্দ দিয়ে।
বিদ্যালয়: পঢ়া-শুনা কৰাত সহায় কৰে (পাঠৰ বিষয়বস্তুৰ পৰা ধাৰণা)।
।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৪)
মানুহে কিদৰে নিজৰ বাবে পৰিৱেশৰ ৰূপান্তৰ ঘটায় পাঠত বৰ্ণনা কৰা ককছানাৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: ককছানাই দেউতাকৰ সৈতে গুৱাহাটীলৈ যাওঁতে দেখা পাইছিল যে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বহল আৰু পকী কৰি থকা হৈছে। পথটো বহলকৈ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে ঠায়ে ঠায়ে পথৰ কাষত থকা কিছুমান গছ, দোকান-পোহাৰ, ঘৰ আদি আঁতৰাই পেলাবলগীয়া হৈছে। এইদৰে ৰাস্তাটো বহলকৈ নিৰ্মাণ কৰি মানুহে নিজৰ বাবে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ৰূপান্তৰ ঘটাইছে।
প্ৰাকৃতিক নে মানৱ সৃষ্ট উপাদান লিখা- (ক) চিৰিয়াখানা (খ) ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী (গ) বিমানবন্দৰ।
উত্তৰ:
(ক) চিৰিয়াখানা – মানৱ সৃষ্ট
(খ) ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী – প্ৰাকৃতিক
(গ) বিমানবন্দৰ – মানৱ সৃষ্ট
ষ্ট
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৫)
জৈৱিক উপাংশত কি কি থাকে লিখা।
উত্তৰ: জৈৱিক উপাংশৰ ভিতৰত পৰিৱেশত থকা আটাইবোৰ প্ৰাণী, উদ্ভিদ, ভেঁকুৰ, বেক্টেৰিয়া আদি পৰে। এই সকলোবোৰ জীবমণ্ডলতহে পোৱা যায়।
পৃথিৱীৰ কোনটো স্তৰ বা মণ্ডলত প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদসমূহ থাকে লিখা।
উত্তৰ: জলমণ্ডল, স্থলমণ্ডল আৰু বায়ুমণ্ডলক সামৰি প্ৰাণী জগত আৰু উদ্ভিদ জগত বৰ্তি থকা স্তৰটোৱেই হ’ল জীবমণ্ডল (Biosphere)।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৬)
বায়ুমণ্ডল কি কি উপাদানেৰে গঠিত?
উত্তৰ: বায়ুমণ্ডল বিভিন্ন গেছ, ধূলিকণা আৰু জলীয় ভাপেৰে গঠিত। ইয়াতে ডাৱৰ, নিয়ৰ, কুঁৱলী, হিমকণা, বৰষুণ আদিৰ সৃষ্টি হয়।
বায়ু নাথাকিলে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ কি হ’লহেঁতেন?
উত্তৰ:
জীৱজগত বৰ্তি থাকিবলৈ বায়ুমণ্ডল অপৰিহাৰ্য।
বায়ুমণ্ডলত থকা অক্সিজেন আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড গেছ ক্ৰমে প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ বাবে লাগতিয়াল।
গতিকে, বায়ু নাথাকিলে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী কোনেও জীয়াই থাকিব নোৱাৰিলেহেঁতেন।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৭)
মাটিয়ে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীক কেনেদৰে সহায় কৰে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ:
উদ্ভিদক সহায়: উদ্ভিদ আদি জীয়াই থাকিবলৈ মাটিৰ দৰকাৰ।
প্ৰাণীক সহায়: মানুহক (প্ৰাণী) বসবাসৰ বাবে আৰু খেতি কৰিবৰ বাবে মাটিৰ দৰকাৰ। স্থল ভাগেই খনিজ সম্পদ আদিও যোগান ধৰে। মাটিৰ গঠন, গুণাগুণ, ঢাল আদিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি মানুহে খেতি-বাতি আৰু ঘৰ-দুৱাৰ সাজি লয়। জৈৱিক উপাদানসমূহ স্থলভাগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ৮)
তলৰ কাৰ্যসমূহ প্ৰকৃতি সৃষ্ট নে মানৱ সৃষ্ট লিখা।
(ক) ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো – মানৱ সৃষ্ট
(খ) গৰা খহনীয়া – প্ৰকৃতি সৃষ্ট
(গ) নৈৰ ওপৰৰ দলং – মানৱ সৃষ্ট
(ঘ) তোমাৰ বিদ্যালয়ৰ ঘৰ-দুৱাৰ – মানৱ সৃষ্ট
(ঙ) চুনামীয়ে কৰা ক্ষতি – প্ৰকৃতি সৃষ্ট
ি সৃষ্ট