পাঠঃ ১৮ – আমাৰ চৌপাশৰ বজাৰ
পাঠৰ মাজত থকা প্ৰশ্ন (ক্ৰিয়াকলাপ)
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৫৯)
প্ৰশ্ন: মুদ্ৰাৰ অবিহনে বজাৰত সামগ্ৰী কিনা-বেচাৰ ক্ষেত্ৰত কি সমস্যাৰ সৃষ্টি হ’লহেঁতেন শিক্ষকৰ লগত আলোচনা কৰি একোটা টোকা লিখা।
উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ অবিহনে বজাৰত সামগ্ৰী কিনা-বেচাৰ ক্ষেত্ৰত ‘বিনিময় প্রথা’ত চলিবলগীয়া হ’লহেঁতেন, য’ত মানুহে বস্তুৰ সলনি বস্তু বিনিময় কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত বহুতো সমস্যাৰ সৃষ্টি হ’লহেঁতেন। যেনে:
অভাৱৰ অমিল: এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ ৰাহি সামগ্ৰীৰ লগত আন এজনৰ সামগ্ৰী সাল-সলনি কৰিবলৈ হ’লে, দুয়োজনৰে ইজনে সিজনৰ সামগ্ৰীৰ প্ৰয়োজন হ’ব লাগিব, যিটো পোৱা কঠিন।
মূল্যৰ সমস্যা: বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ মাজত এটা সঠিক বিনিময়ৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰাত অসুবিধা হ’লহেঁতেন (যেনে: এযোৰ জোতাৰ বিপৰীতে কিমান চাউল দিব লাগিব)।
সামগ্ৰী কঢ়িওৱাৰ অসুবিধা: বিনিময়ৰ বাবে মানুহে নিজৰ গধুৰ সামগ্ৰীবোৰ কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিবলগীয়া হ’লহেঁতেন।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৬০)
প্ৰশ্ন: দৈনিক বজাৰবোৰক কিয় স্থায়ী বজাৰ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: সাধাৰণতে স্থায়ী ঘৰত এই দোকান-বজাৰবোৰ বহে বাবে ইয়াক স্থায়ী বজাৰ বোলে।
প্ৰশ্ন: দৈনিক বজাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰ: দৈনিক বজাৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল:
এইবোৰ স্থায়ী ঘৰত বহে।
সপ্তাহটোৰ এটা নিৰ্দিষ্ট বন্ধৰ দিন বাদ দি বাকীকেইটা দিনত দোকানবোৰ খোলা থাকে।
দোকানবোৰ দিনটোৰ এক নিৰ্দিষ্ট সময়ত খোলা হয় আৰু বন্ধ কৰা হয়।
বিজ্ঞানসন্মত জোখ-মাখ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
প্ৰত্যেক সামগ্ৰীৰ এক নিৰ্দিষ্ট দৰ থাকে।
প্ৰশ্ন: তোমালোকৰ অঞ্চলৰ এখন স্থায়ী বজাৰৰ নাম কোৱা?
উত্তৰ: গুৱাহাটীৰ ফাঁচী বজাৰ নগৰ অঞ্চলৰ এখন প্ৰসিদ্ধ দৈনিক বজাৰ।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৬১)
প্ৰশ্ন: সাপ্তাহিক বজাৰ মানে কি?
উত্তৰ: সপ্তাহৰ এটা বা দুটা নিৰ্দিষ্ট বাৰত কোনো নিৰ্দিষ্ট ঠাইত যি বজাৰ অস্থায়ীভাৱে বহে, তাকে সাপ্তাহিক বজাৰ বা অৰ্ধ-সাপ্তাহিক বজাৰ (বা হাট) বোলা হয় ।
প্ৰশ্ন: সাপ্তাহিক বজাৰৰ প্ৰধান সুবিধাসমূহ কি কি?
উত্তৰ: সাপ্তাহিক বজাৰৰ প্ৰধান সুবিধাসমূহ হ’ল:
একেজাতীয় সামগ্ৰীৰ কেইবাখনো দোকান থাকে বাবে তুলনামূলকভাৱে বস্তুৰ দাম কিছু সস্তা হয়।
গ্ৰাহকে বিভিন্ন দোকান চাই-চিতি বস্তুৰ মান অনুযায়ী দৰ-দাম কৰি কিনিব পাৰে।
একে ঠাইৰ পৰা আমি প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসমূহ একেলগে কিনিব পাৰোঁ।
প্ৰশ্ন: সাপ্তাহিক বজাৰত সামগ্ৰীৰ দাম তুলনামূলকভাৱে কিছু কম হয়- তাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: সাপ্তাহিক বজাৰত স্থায়ী ঘৰৰ প্ৰয়োজন নাথাকে। আনহাতে, স্থায়ী দোকান বা দৈনিক বজাৰৰ ক্ষেত্ৰত ঘৰ-ভাড়া, বিজুলী শক্তি, কৰ্মচাৰী ইত্যাদিৰ বাবদ কিছু ব্যয় কৰিব লাগে। এই অতিৰিক্ত খৰচ নথকাৰ কাৰণে দৈনিক বজাৰৰ সামগ্ৰীৰ দাম তুলনামূলকভাৱে সাপ্তাহিক বজাৰতকৈ কিছু বেছি হয় (অৰ্থাৎ সাপ্তাহিক বজাৰত কম হয়)।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৬২)
প্ৰশ্ন: চৰ্চেৰে মনসিং টেৰণক বিক্ৰী কৰা গেঞ্জিটোৰ পাইকাৰী দাম কিমান আছিল?
উত্তৰ: চমচেৰে ডজনে প্ৰতি ৬০০ টকা হিচাপত গেঞ্জি কিনিছিল, গতিকে এটা গেঞ্জিৰ পাইকাৰী দাম আছিল ৫০ টকা।
প্ৰশ্ন: গেঞ্জিটোৰ খুচুৰা দাম কিমান আছিল?
উত্তৰ: গেঞ্জিটোৰ খুচুৰা দাম ৬০ টকা আছিল।
প্ৰশ্ন: মনসিং টেৰণক গেঞ্জিটো বিক্ৰী কৰি চৰ্চেৰে কিমান টকা লাভ কৰিলে বা কিমান টকা লোকচান ভৰিল?
উত্তৰ: চৰ্চেৰৰ লাভ = (বিক্ৰী দাম – কিনা দাম) = (৬০ টকা – ৫০ টকা) = ১০ টকা লাভ কৰিলে। (তথ্য ৰ পৰা আহৰিত)
প্ৰশ্ন: চৰ্চেৰে অৰুণ ষ্টোৰৰ পৰা কিনি অনা আটাইকেইটা গেঞ্জি খুচুৰা বজাৰত বিক্ৰী কৰিলে মুঠতে কিমান লাভ কৰিব পাৰিব?
উত্তৰ: চৰ্চেৰে ৫ ডজন অৰ্থাৎ (৫ x ১২ = ৬০) টা গেঞ্জি কিনিছিল। প্ৰতিটো গেঞ্জিত ১০ টকা লাভ কৰিলে, ৬০ টা গেঞ্জিত মুঠ লাভ হ’ব = (৬০ x ১০) = ৬০০ টকা।
প্ৰশ্ন: অৰুণ ষ্টোৰৰ মালিকে একোটা গেঞ্জিত কিমান টকাকৈ লাভ কৰিছে?
উত্তৰ: অৰুণ ষ্টোৰৰ কিনা দাম (প্ৰতি ডজন) = ৫০০ টকা। অৰুণ ষ্টোৰৰ বিক্ৰী দাম (প্ৰতি ডজন) = ৬০০ টকা।
গতিকে প্ৰতি ডজনত লাভ = (৬০০ – ৫০০) = ১০০ টকা।
একোটা গেঞ্জিত লাভ = (১০০ টকা ÷ ১২) = প্ৰায় ৮.৩৩ টকা।
ক্ৰিয়াকলাপ (পৃষ্ঠা ১৬২)
প্ৰশ্ন: মনসিং টেৰণে কিনা গেঞ্জিটো কলকাতাস্থিত কমল সাহা এণ্ড কোম্পানীৰ পৰা কিনিব লগা হ’লে কি অৱস্থাৰ সমুখীন হ’লহেঁতেন? নিজে চিন্তা কৰি লিখা।
উত্তৰ: মনসিং টেৰণ (গ্ৰাহক) যদি কলকাতাৰ কমল সাহা এণ্ড কোম্পানী (উৎপাদনকাৰী) পৰা গেঞ্জিটো কিনিব লগা হয়, তেন্তে তেওঁ অসুবিধাৰ সন্মুখীন হ’লহেঁতেন। প্ৰথমতে, উৎপাদনকাৰীয়ে সাধাৰণতে এটা গেঞ্জি বিক্ৰী নকৰে, তেওঁলোকে বৃহৎ পৰিমাণে (যেনে ৫০ ডজন) বিক্ৰী কৰে। দ্বিতীয়তে, তেওঁ গেঞ্জিটো কিনিবলৈ সুদূৰ কলকাতা লৈ যাব লাগিব, য’ত সময় আৰু ধন দুয়োটাই খৰচ হ’ব।
অনুশীলনী
১। চমু উত্তৰ লিখা-
(ক) বিনিময় প্রথা কাক বোলে?
উত্তৰ: সামগ্ৰীৰ সলনি সামগ্ৰী বিনিময় কৰা প্ৰাচীন প্ৰথাটোক আমি বিনিময় প্ৰথা বুলি কওঁ।
(খ) বজাৰ মানে কি?
উত্তৰ: আজিকালিৰ দিনত বজাৰ বুলিলে আমি মুদ্ৰাৰ মাধ্যমত সামগ্ৰী বা সেৱাৰ কিনা-বেচা কৰা ব্যৱস্থাটোকে বুজোঁ।
(গ) দৈনিক বজাৰৰ সুবিধাসমূহ কি কি?
উত্তৰ: দৈনিক বজাৰ নিতৌ খোলা থাকে বাবে আমি কোনো বস্তুৰ প্ৰয়োজন হ’লে সহজেই এই বজাৰবোৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰিব পাৰোঁ। তদুপৰি নিজৰ সুবিধামতে গ্ৰাহকে দোকান পছন্দ কৰি ল’বও পাৰে।
(ঘ) বস্তুৰ দাম বা দৰ মানে কি?
উত্তৰ: বস্তু এটা ক্ৰয় কৰাৰ বাবে আমি যি মূল্য (টকা-পইচা) বা মুদ্ৰা প্ৰদান কৰোঁ তাকে বস্তুটোৰ দাম বা দৰ বুলি কোৱা হয়।
(ঙ) সাপ্তাহিক বজাৰত বস্তুৰ দাম কিয় কম হয়?
উত্তৰ: সাপ্তাহিক বজাৰত একেজাতীয় সামগ্ৰীৰ কেইবাখনো দোকান থাকে বাবে তুলনামূলকভাৱে বস্তুৰ দাম কিছু সস্তা হয়। ইয়াৰ উপৰি, স্থায়ী দোকানৰ দৰে ঘৰ-ভাড়া, বিজুলী আদিৰ বাবদ ব্যয় কৰিব নালাগে বাবেও দাম কম হয় ।
(চ) জোন-বিল মেলা কিহৰ বাবে বিখ্যাত?
উত্তৰ: জোনবিল মেলা সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ ভিতৰত একমাত্ৰ বজাৰ য’ত এতিয়াও বিনিময় প্ৰথা (সামগ্ৰীৰ সলনি সামগ্ৰী সাল-সলনি কৰা) প্ৰচলিত হৈ আছে।
২। উত্তৰ লিখা-
(ক) দৈনিক বজাৰ আৰু সাপ্তাহিক বজাৰৰ মাজত কি কি পার্থক্য আছে?
উত্তৰ: দৈনিক বজাৰ আৰু সাপ্তাহিক বজাৰৰ মাজত থকা পাৰ্থক্যসমূহ হ’ল:
স্থায়িত্ব: দৈনিক বজাৰসমূহ স্থায়ী ঘৰত বহে, আনহাতে সাপ্তাহিক বজাৰবোৰ অস্থায়ীভাৱে বহে।
সময়: দৈনিক বজাৰ সপ্তাহটোৰ প্ৰায়ভাগ দিনতে খোলা থাকে, কিন্তু সাপ্তাহিক বজাৰ সপ্তাহৰ এটা বা দুটা নিৰ্দিষ্ট দিনতহে বহে।
মূল্য: দৈনিক বজাৰত ঘৰ-ভাড়া, বিজুলী আদিৰ খৰচ থাকে বাবে সামগ্ৰীৰ দাম কিছু বেছি হ’ব পাৰে সাপ্তাহিক বজাৰত এই খৰচবোৰ নথকাৰ বাবে দাম তুলনামূলকভাৱে কম হয়।
(খ) বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ বজাৰবোৰে আমাৰ সামাজিক প্রয়োজনবোৰ কি দৰে পূৰ কৰে?
উত্তৰ: বজাৰবোৰে আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয় বিভিন্ন সামগ্ৰী যেনে চাউল, দাইল, শাক-পাচলি, কাপোৰ-কানি আদি যোগান ধৰি আমাৰ অভাৱসমূহ পূৰণ কৰে। দৈনিক বজাৰে আমাক যিকোনো সময়তে বস্তু কিনিবলৈ সুবিধা দিয়ে। সাপ্তাহিক বজাৰে গ্ৰাহকক কম দামত বস্তু কিনিবলৈ আৰু গাঁৱৰ মানুহক নিজৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী (যেনে কৃষিজাত সামগ্ৰী) বিক্ৰী কৰিবলৈ সুবিধা দিয়ে।
(গ) পাইকাৰী বিক্রেতাৰ প্ৰয়োজনীয়তা সম্পর্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: উৎপাদনকাৰী (যেনে কাৰখানা) আৰু গ্ৰাহকৰ মাজত পাইকাৰী ব্যৱসায়ীসকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। পাইকাৰী বিক্ৰেতাই উৎপাদনকাৰীৰ পৰা বৃহৎ পৰিমাণে সামগ্ৰী কিনি লয় আৰু সেইবোৰ খুচুৰা বিক্ৰেতাসকলক যোগান ধৰে। যদি পাইকাৰী বিক্ৰেতা নাথাকিলহেঁতেন, খুচুৰা বিক্ৰেতাসকলে বস্তু আনিবলৈ বহু দূৰৰ কাৰখানালৈ যাবলগীয়া হ’লহেঁতেন।
(ঘ) বজাৰ শৃংখল মানে কি?
উত্তৰ: বজাৰ শৃংখল হ’ল এটা প্ৰক্ৰিয়া যাৰ দ্বাৰা সামগ্ৰীসমূহ উৎপাদনকাৰীৰ পৰা গৈ অৱশেষত গ্ৰাহকৰ হাতত পৰেহি। এই শৃংখলত কেইবাজনো মধ্যভোগী থাকে। উদাহৰণস্বৰূপে, উৎপাদনকাৰীৰ (যেনে কমল সাহা) পৰা পাইকাৰী ব্যৱসায়ীয়ে (যেনে অৰুণ ষ্টোৰ) বস্তু ক্ৰয় কৰে, পাইকাৰী ব্যৱসায়ীৰ পৰা খুচুৰা ব্যৱসায়ীয়ে (যেনে চমচেৰ) ক্ৰয় কৰে, আৰু খুচুৰা ব্যৱসায়ীৰ পৰা গ্ৰাহকে (যেনে মনসিং টেৰণ) বস্তু ক্ৰয় কৰে।
৩। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা-
(ক) গ্রাহকে বস্তু ক্রয় কবে-
উত্তৰ: (ii) খুচুৰা বিক্রেতাৰ পৰা
(খ) বস্তু এটাৰ কিনা দামতকৈ বিক্রী দাম বেছি হ’লে ব্যবসায়ীজনব-
উত্তৰ: (i) লাভ হয়
(গ) ঘৰে ঘৰে গৈ বস্তু বিক্ৰী কৰা বিক্রেতাসকলক-
উত্তৰ: (iii) হকাৰ বা ফেৰীবালা বোলে [cite: 1077-1078]
(ঘ) সকলো ব্যবসায়ীয়ে বস্তু ক্রয়-বিক্রয় কৰাৰ মূল লক্ষ্য হৈছে-
উত্তৰ: (ii) লাভ অৰ্জন কৰা
৪। খালী ঠাই পূৰ কৰা-
(ক) ____ সহায়ত আমি আমাৰ জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীসমূহ বজাৰৰ পৰাই কিনো।
উত্তৰ: মুদ্ৰাৰ
(খ) বস্তুৰ পাইকাৰী দামতকৈ খুচুৰা দাম ____ হয়।
উত্তৰ: বেছি
(গ) ____ বজাৰৰ পুৰণি ব্যৱস্থা।
উত্তৰ: বিনিময় প্ৰথা
(ঘ) উৎপাদনকাৰীৰ পৰা ____ বিক্রেতাই সৰহ পৰিমাণৰ বস্তু ক্ৰয় কৰে।
উত্তৰ: পাইকাৰী
(ঙ) ____ হৈছে বস্তু কিনা-বেচাৰ মাধ্যম।
উত্তৰ: মুদ্ৰা
(চ) ক্রয় দামতকৈ বিক্রী দাম কম হ’লে ____ হয়।
উত্তৰ: লোকচান (লাভৰ বিপৰীত)